“1– Kuyudan su çıkarmak için el ile döndürülen dolab ki bir mihver üzerinde döner, (ve su kovasına bağlanmış ip, çıkırığın üzerine sarılır, yahud kova kuyuya salınır iken boşanır); 2– İplik sarmaya mahsus döner küçük çark ki bu da bir mihver üzerinde d...

Samatya’da idi, zamanımızda mevcud değildir; Hadikatül Cevâmi: “Bânisi Hasan Çelebidir, tariki hacda mücâviri kâbei bekaa olmuşdur, mahallesi yokdur” diyor. Semtin eski sâkinlerinden Mehmed Zeki Acar’ın verdiği malûmata göre Samatya’da Narlıkapu Caddes...

Kavalın küçüğü basit bir nefesli çalgı. Türk Ansiklopedisi: “Üflenerek çalınan basit bir çalgı; ağaç ya da kamıştan yapılır, boyu 15–20 santimdir; üstte 6, altta 1 deliği vardır, yumuşak sesli bir çoban çalgısıdır” diyor. Yakın geçmişe kadar İstanbulun...

Kalender meşreb şâirler tarafından “Şehrengiz” adı verilen manzum risâlelerle medehdilen esnaf güzelleri arasında çıkrıkçı civanlarına da rastlanır; sehrengiz yollu yazılmış ve “Hûbannâmei Nevedâ” adını taşıyan manzum mecmuada çıkırıkcı civanı şu üç be...

1934 Belediye Şehir Rehberinde Fatih Kazasının Hamamî Muhiddin Mahallesi sokaklarından, Astarcı Sokağı ile Zülüflü Sokağı arasında uzanır, üzerinde Serencibaşı Çıkmazı adında bir çıkmaz sokak vardır (1934 Belediye Şehir Rehberi, Pafta 8, No. 107) Yerin...

İstanbulun eski mahallelerinden; Fatih Kâzasında idi, yeri zamanımızda Hacıüveys Mahallesine katılmış bulunmaktadır (B.: Çıkırıkçı Kemâleddin Mescidi).

1934 Belediye Şehir Rehberine göre (pafta 15, mahalle numarası 134) Galatanın Müeyyedzâde Mahallesi sokaklarından; Necatibey Caddesi ile Kemeraltı Caddesi arasında uzanır; yerine gidilip bu satırların yazıldığı sıradaki durumu tesbit edilemedi (1964)

1934 de basılmış İstanbul Belediyesi Şehir Rehberi paftalarında 399 çıkmaz sokak gösterilmiştir; İstanbul gibi muazam bir belde için bu rakam çok ufakdır; kaldı ki, bu çıkmaz sokakların bir kısmı 1934 den bu yana her iki başı açık sokak hâline gelmiş, ...

Yeniçeri Asker Ocağı ile Tanzimattan önceki Osmanlı sarayı teşkilâtında kullanılmış bir deyimdir. Acemioğlanlarının Yeniçeri Ocağı kütük defterine kaydedilerek Yeniçeri yapılmasına “Çıkma” yahud “Kapuya çıkma” denilirdi. Acamioğlanlarının kapuya çıkmas...

İstanbulda çarşı hamamı uşakları ağzında deyim; “müşterinin yıkandıktan sonra beline sarındığı kuru peştamal”; ki o da soğuklukda bir ikinci kuru peştamal ile değiştirilir. Müşteri dellâk kullanmamış, kendi kendine yıkanmış ile, çıkmak için bir kuru pe...

Bilindiği gibi, bir başından girilip öbür başından çıkılan yol olmayıp, ancak girilen yerinden çıkılır bir veya birkaç eve hasus sokak; mecâzen: “başarı, yüz akı, haysiyet ve şerefe aykırı tutum, gidiş, meslek” anlamında kullanılır; şu iki kıt’a, bıçkı...

Halıcıoğlu’nun arkasındaki tepe; en yüksek yerinden , Halice, Eyyub ile Defterdar arasına, Rami’den Edirnekapusuna kadar uzanan sırtlara harikûlâde nezâreti vardır; bilhassa Edirnekapusu’ndaki Mihrimah Camii ile Edirnekapusu mezarlıkları servilerinin s...

1934 Belediye Şehir Rehberine göre (Pafta, 17 mahalle numarası 186); Haliçde Halıcıoğlunun arkasındaki Çıksalın Bayırına çıkan yollardan biri; Turşucu Hüseyin Sokağı ile Erenler Tekkesi Sokağı arasında uzanır, üstünde dört isimsiz çıkmaz sokak görülen ...

1934 Belediye Şehir Rehberinde Fatih Kâzasının Tahtaminare Mahallesi (Fener nâhiyesinde) sokaklarından; Yıldırım Caddesi ile Vodina Caddesi arasında kısacık bir aralık sokakdır (Adı geçen rehberde pafta 8, No. 105). Yerine gidilip şu satırların yazıldı...

Kolay ve çabuk hazırlanır lezzetli bir yemek; Yumurta kaynar suya kırılarak, sarısı katılaşmıyacak şekilde suda pişirilir, derin tabağa konulur, üstüne çalkalanmış yoğurt dökülür ve hafif kırmızı biberli kızgın tereyağı gezdirilir. Eski İstanbul meyhân...

Eski külhanbeyi argosunda deyim, “umumî evlerde bir gece için bedeli ödenip kiralanmış kadın”; misâl: “Çalgı takımına sazları vurdurtuyoruz; yosmaları türküleri basdırtıyoruz, göbekleri kıvırtıyoruz, herkesin çıkmışı yanında...” (S.N. Alus, On ikiler).

Dördüncü Sultan Mehmed’in ilk saltanat yıllarında, Sarayda büyük nüfuz sahibi harem ağalarına karşı askerî bir ihtilâle verilmiş isimdir ki, 1656 yılı martının 4-8 inci günleri, beş gün devam etmiş olan bu kanlı vak’aya târihimizde “Vak’ai Vakvâkiye” a...

1964 de henüz on altı yaşında kıbti bir dansöz, “Sulukule Güzeli” diye şöhret bulmuşdur; babasına nisbetle soy adı Kocamemiş olub, 1963 de evlendiği Vedad Çındaroğluna karşı açtığı boşanma dâvâsı İstanbul basınında günün haberleri arasında birinci sayf...

Çanın ufağı (B.: Çan) Elektrikli zillerden önce kapularda tokmak (B.: Kapu tokmağı) ile çıngırak kullanılmışdır; bâzı ev, bağçe, bostan kapularında hâlâ rastlanır; çıngırak münâsib görülen yere asılır ve bitime bağlanan ip de kapuya kadar uzatılır ve i...

Üsküdarda Toptaşında’dır; Bağlarbaşı Caddesi ile Çavuşdere Caddesi arasında uzanır; Küçük Osman Paşa Sokağı ile bir kavuşağı vardır. Köprülü Fadıl Paşa sokağı ile de dört yol ağzı yaparak kesişir. Çavuşdere Caddesi tarafından gelindiğine göre bir araba...

Balatda Mollaaşkı Mahallesi sokaklarından; Surullah Efendi Caddesi ile Demirhan Caddesi arasında uzanır. Püskülcü sokağı ile dört yol ağzı yaparak kesişir ve Kahkaha Sokağı ile kavuşağı vardır (1934 Belediye Şehir Rehberi, Pafta 8/113). Sunullahefendi ...

Hâneberduşlar, ve külhanbeyler argosunda “ortalığın, bir yerin, muhittin huzurunu bozacak kavga, gürültü”; her tabakadan halkın gündelik diline de girmişdir; misaller: Bir içkili lokanta, gazinoda, meyhânede münakaşa sertleşir, karşılıklı hakaaretler,k...

1934 Belediye Şehir Rehberine göre (Pafta 6, mahalle numarası 41-42) Fatih Merkez nâhiyesinin Baba Hasan alemi ve Gurebâ Hüseyin Ağa mahallesi arasında sınır sokakdır, Mustafa Kemal Caddesi (Atatürk Bulvarı) ile Horhor Caddesi arasında uzanır; Aksaray ...

İstanbulun kadim ve meşhur bir değirmeni idi, Cibâli Kapusu içinde idi, bir adı da Horozlu Değirmen idi, hicrî 13 ramazan 1196 (M. 22 Ağustos 1782) büyük Cibâli Yangını bu değirmenin bitişiğinde Mavunacı Ali adında bir adamın evinden çıkmışdı (B.: Cibâ...

İkinci Sultan Mehmed devrinde büyük şöhret sâhibi bir meczûb; Beşiktaşda Köyiçinde bir kulübede otururdu, başında kadı kavuğu, sırtında aba, yalın ayak dolaşır, kimse ile konuşmaz, bellediği sakatçılardan akciğer toplar ve yine bellediği yerlerdeki ked...