Entries
Examine all the Istanbul Encyclopedia entries from A to Z.
Volumes
Browse A to G volumes published between 1944 and 1973.
Archive
Discover Reşad Ekrem Koçu's works for the entries between letters G and Z.
Discover
Search by subjects or document types; browse through archival docs that are open access for the first time.
ÇALIM
Hüseyin Kâzım Bey Büyük Türk Lügatında “Çalmak kökünden isim; 1 – Kılıcın ağzı, 2 – Vakurâne duruş, reftar, tavar, 3 – (Vekaarı fıtrî, doğuştan olmayup) sahte vakarlık; Çalım satmak, mecâzen, kurulmak, azamet etmek, acâib ve garib tavırlar takınmak; Çalımına getirmek de, bir işine yoluna koymak, Çıkarına uydurmak” diyor.
İstanbul ağzında, bilhassa ayak takımından yakışıklı, dilber delikanlıların bıçkınlık külhânilik yolunda göze batmak, nazarı dikkati üzerlerine çekmek için takındıkları yarı nazlı, yarı azametli tavırlar için kullanılır; bu hallerini kendilerine yakışdıranlara da “alımlı, çalımlı” denilir; misaller:
“Haddehâneli Arab Davud ki, Atlas cibâlinden kopmuş sengi hârâ misâli siyah çerde Berberî civan idi: Kaptanpaşa Sandığı uşaklarından balâ kaamet, başda keçe külâh, mintan ve dizlik ile pırpır kıyâfet sandık kolu altında onun kadar çalımlı ayak atan tulumbacı görmemişimdir..” (Vâsıf Hiç, Tulumbacılık Hâtıraları).
* Çalıma bak kopukda
Ne de kurum satıyor
Nümâyişi topukda
Heman göze batıyor
(Türkü)
* İnce belden sarkar kuşak kaşa düşmüş yârin fesi
Külhan vârî paça kıvrık basmış yemeni ökçesi
Çalım satar levandâne topukları sîm külçesi
Yalın ayak vardiyaya çıkdıkda ol şâhi levend
Donanmâyi Hümâyuna şan vermişdir Fethibülend
(Nusret Baba, Semâî, Zından şiirleri)
★ Bir ...
⇓ Read more...
Hüseyin Kâzım Bey Büyük Türk Lügatında “Çalmak kökünden isim; 1 – Kılıcın ağzı, 2 – Vakurâne duruş, reftar, tavar, 3 – (Vekaarı fıtrî, doğuştan olmayup) sahte vakarlık; Çalım satmak, mecâzen, kurulmak, azamet etmek, acâib ve garib tavırlar takınmak; Çalımına getirmek de, bir işine yoluna koymak, Çıkarına uydurmak” diyor.
İstanbul ağzında, bilhassa ayak takımından yakışıklı, dilber delikanlıların bıçkınlık külhânilik yolunda göze batmak, nazarı dikkati üzerlerine çekmek için takındıkları yarı nazlı, yarı azametli tavırlar için kullanılır; bu hallerini kendilerine yakışdıranlara da “alımlı, çalımlı” denilir; misaller:
“Haddehâneli Arab Davud ki, Atlas cibâlinden kopmuş sengi hârâ misâli siyah çerde Berberî civan idi: Kaptanpaşa Sandığı uşaklarından balâ kaamet, başda keçe külâh, mintan ve dizlik ile pırpır kıyâfet sandık kolu altında onun kadar çalımlı ayak atan tulumbacı görmemişimdir..” (Vâsıf Hiç, Tulumbacılık Hâtıraları).
* Çalıma bak kopukda
Ne de kurum satıyor
Nümâyişi topukda
Heman göze batıyor
(Türkü)
* İnce belden sarkar kuşak kaşa düşmüş yârin fesi
Külhan vârî paça kıvrık basmış yemeni ökçesi
Çalım satar levandâne topukları sîm külçesi
Yalın ayak vardiyaya çıkdıkda ol şâhi levend
Donanmâyi Hümâyuna şan vermişdir Fethibülend
(Nusret Baba, Semâî, Zından şiirleri)
★ Bir mahalle kahvehânesinde bir yük arabacısı kopuk akrânından bir gece çamurlaşıp (B.: Çamur) takılır:
— Süslü Beyim... çalımın bize mi ulan?! Sidikli Zehrânın oğlu olduğunu, ananın misâfir aldığı geceler Tozluklunun orada yattığını ne çabuk unuttun be!..
★
Hâneberduş pırpırlar argosunda Çalım “Güzellik”, Çalımlıda “Güzel genc” analamında kullanılır, misaller:
— Hiç dikizledin mi?.. Kantarmanın Hasanı ne çalımlı oldu...
★ “... şıkırdım besledin mi, çalımlı olacak...”.
Çok değerli dil bilgini Ferid Develioğlu “Türk Argosu” adlı güzel eserinde her nedense “Çalım” ve “Çalımlı” kelimelerini argo anları ile almıyor; kitabının ikinci bölümünde “Çalım” karıştı argo kelime olarak “fasarıya” yı gösteriyor, ve asıl argo lügatında fasariyanın ikinci mânasına atıf yapıyor, “naz, cilve” diyor. Biz, bu İstanbul Ansiklopedisi uğrunda o güruh ile uzun yıllar çok yakından temas ettik, “boş lâf, palavra” anlamında kullanılan fasaryanın, “naz, cilve, çalım” yerinde de kullanıldığına hiç rastlamadık, bilâkis hâneberduş pırpırılar ağzında “Çalım” ve “Çalımlı” yı, yukarıda da kaydettiğimiz gibi, evvelâ “Güzellik”, “Güzel genç” dolayısıyı ile “naz, cilve”, “nazlı, cilveli genc” anlamında kullanılır gördük; mesalâ “nazlı, cilveli, dilber” bir genc icin “fasaryası yerinde..” denmez, “Çalımı yerinde..” denilir.
Theme
Other
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.
TÜM KAYIT
Identifier
IAM070373
Theme
Other
Type
Page of encyclopedia
Format
Print
Language
Turkish
Rights
Open access
Rights Holder
Kadir Has University
Description
Volume 7, pages 3687-3688
See Also Note
B.: Çamur
Theme
Other
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.