Entries
Examine all the Istanbul Encyclopedia entries from A to Z.
Volumes
Browse A to G volumes published between 1944 and 1973.
Archive
Discover Reşad Ekrem Koçu's works for the entries between letters G and Z.
Discover
Search by subjects or document types; browse through archival docs that are open access for the first time.
ÇAKAL BEY (Topuklu)
Bir İstanbul bıçkını tipi; altı ve üstü kopuk, konusu tamâmen koybolmuş bir meddah hikâyesinin iki manzûmesinde anlatıldığına göre babası kayıkcı ve anası sokak sürtüğü bir hamam ustası olan Kasımpaşalı gaayet güzel fakat fingirdek, hoppa, “er canlısı” bir kız vardır. Kızın anası yosmasını zengin ve kibar ve muhakkak ki toy bir delikanlıya yamayarak ana kız hanımlık pâyesine yükselme ümidini beslemektedir; ve bu maksad ile, düğün, sünnet düğünü, kına gecesi, lohusa cemiyeti, gelin çeyizi seyri ve daha türlü vesîlelerle kibar kapularına girip çıkmakda olan sürtük kadın güzel kızını gaayet süslü olarak dâimâ peşinde sürüklemekte, onu kibar muhitlerinde teşhir ile satmaya çalışmaktadır. Erkek canlısı kız ise koca olarak kibar ve zengin evlâdı değil, kaşı gözü yerinde, eli ayağı düzgün, koşarlı, uçarlı, kâküllü perçemli tığ gibi bir şehbaz düşünmektedir, ve günün birinde böyle bir mürâhik oğlana gönlünü kapdırmışdtır, oğlan bir külhânbeydir (B.: Külhan Beyi); bir hamam külnanından kalanderler penceresinde terbiye görerek yetişmiş ve meclislerde köçeklik yapmakta olan bir bıçkındır, adı Topuklu Çakal Beydir; anası bir çingene kızı, babası mechul bir aşk çocuğu, bir yâdigârdır (B.: Yâdigâr).
Bu aşk hikâyesi bir meddah ağzında çok renkli dekorlar içinde her türlü entrikalarla işlenebili...
⇓ Read more...
Bir İstanbul bıçkını tipi; altı ve üstü kopuk, konusu tamâmen koybolmuş bir meddah hikâyesinin iki manzûmesinde anlatıldığına göre babası kayıkcı ve anası sokak sürtüğü bir hamam ustası olan Kasımpaşalı gaayet güzel fakat fingirdek, hoppa, “er canlısı” bir kız vardır. Kızın anası yosmasını zengin ve kibar ve muhakkak ki toy bir delikanlıya yamayarak ana kız hanımlık pâyesine yükselme ümidini beslemektedir; ve bu maksad ile, düğün, sünnet düğünü, kına gecesi, lohusa cemiyeti, gelin çeyizi seyri ve daha türlü vesîlelerle kibar kapularına girip çıkmakda olan sürtük kadın güzel kızını gaayet süslü olarak dâimâ peşinde sürüklemekte, onu kibar muhitlerinde teşhir ile satmaya çalışmaktadır. Erkek canlısı kız ise koca olarak kibar ve zengin evlâdı değil, kaşı gözü yerinde, eli ayağı düzgün, koşarlı, uçarlı, kâküllü perçemli tığ gibi bir şehbaz düşünmektedir, ve günün birinde böyle bir mürâhik oğlana gönlünü kapdırmışdtır, oğlan bir külhânbeydir (B.: Külhan Beyi); bir hamam külnanından kalanderler penceresinde terbiye görerek yetişmiş ve meclislerde köçeklik yapmakta olan bir bıçkındır, adı Topuklu Çakal Beydir; anası bir çingene kızı, babası mechul bir aşk çocuğu, bir yâdigârdır (B.: Yâdigâr).
Bu aşk hikâyesi bir meddah ağzında çok renkli dekorlar içinde her türlü entrikalarla işlenebilir; eğer sonu acıklı bağlanmak istenirse, kızın babası olan kayıkcı oğlanın mechul babası, dolayısı ile kızla oğlan kardeş çıkarlar. Manzûmeler şunlardır:
DER VASFI NİGÂR
Tâzeden tâzedir kınalı pullu
Hanımım kız oğlan kız İstanbullu
Semti Kasımpaşa âşifte nigâr
Babası kayıkcı ne lâzım inkâr
Kız için anası, bezde kenarı
Hamam ustasıdır anası karı
İki otuzunda rastık kaşında
Yaz kış eksik değil çiçek başında
Velfecri okuyan gözde sürmesi
Köşe yastığıdır iki memesi
Nerde düğün dernek, çeng ü çegaane
Karı etek sürter hâne behâne
Kızı hem peşinde yosma fingirdek
Süslü iki dirhem bir çekirdek
Ferâcesi yeşil, sarıdır başmak
Al yanak üstünde ak bulut yaşmak
Kırıta kırıta hem seke seke
Arar sayd etmeğe koç ile teke
Gamzeli nigâhı sözdü geçdi mi
Çileden çıkarır hemen âdemi
Cevâhir akçede yoktur hiç gözü
Kız er canlısıdır kısadan sözü
Karı hümâ pervaz kızı şıp sevdi
Aramaz beyzâde paşazâdeydi
Bakmaz hiç ayağa var mı pabucu
Kâfidir oğlanın perçem sorgucu
El ayak kaş gözün varsa ger nakşı
Dir ki işte buldum canım oynaşı
Dururken nice yüz kibar evlâdı
Buldu bir nev zuhur çeşmi cellâdı
Külhan perverdesi meydan köçeği
Kalender hemdemi ol Çakal Beyi
DER VASFI MAHBUB
Hind pâdişâhının şehzâdesi mi
Keşmirî zeminde kaş gözün resmi
Nâzü cilve ile reftârın gören
Hubub ider sanur seher nesîmi
Kılık kıyâfetden yana pırpırı
Çakşırı cebkeni bıçkın kesimi
Baldır bacak çıplak ayaklar yalın
Topuklu Çakal Bey şöhreti ismi
İtlik nişânesi küşâde sîne
Müşkilcedir târif ile tersîmi
Pistâna mercan mı çakıl mı denür
Yoksam aşk âteşi şerâresi mi
Şâhin başa koymuş külâhı eğri
Tâcı Layhar diye mümkün tevsîmi
İşte efendim bu külhenî şâhı
Kim dir kıbtiyânın mahbûbu sîmi
Theme
Person
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.
TÜM KAYIT
Identifier
IAM070310
Theme
Person
Type
Page of encyclopedia
Format
Print
Language
Turkish
Rights
Open access
Rights Holder
Kadir Has University
Description
Volume 7, pages 3658-3659
See Also Note
B.: Külhan Beyi; B.: Yâdigâr
Theme
Person
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.