Entries
Examine all the Istanbul Encyclopedia entries from A to Z.
Volumes
Browse A to G volumes published between 1944 and 1973.
Archive
Discover Reşad Ekrem Koçu's works for the entries between letters G and Z.
Discover
Search by subjects or document types; browse through archival docs that are open access for the first time.
CEVDET (Çingene)
1885 ile 1890 arasında Ayvansaray tulumbacılarından bir delikanlıdır. Ayvansaray’da bir kalafat amelesiydi; aslı İneboluluydu, çingenelikle hiç alâkası yokdur, kendisi gaayetle esmer, geniş bir çingene mahallesi olan Lonca’nın da Ayvansarayda olmasından ötürü Çingene Cevdet derlerdi. Uzun boylu, çok düzgün çizgileriyle dilber bir sîmâya sâhib, tığ gibi, zehir gibi, pençeli erkek güzeliydi; bıçkın meşreb, içkici, Galata balolarının, batakhâne tiyatrolarının gedikli müdâvimlerindendi, meşhur kantocu aktris Büyük Peruzun da tutkunlarındandı. Peruz da bu esmer civeleği sevmiş, rûyi iltifat göstermiş, Çingene Cevdeti dost edinmişdi, genc tulumbacı da bu dostluğu belâlı âşık şekline sokmamış, o kıratda güzel bir kadının hayatına karışan sâir erkekleri aşk yolunda rakib olarak görmemişdi. Bilâkis kendisi, Peruz’un yanındaki îtibârını çekemeyen bâzı şerirler tarafından birkaç sefer ölümle tahdid edilmiş, onlara da yüreğindeki cesâret cevheri ile aldırış etmemişdi.
“Peruz’un iki meşhur tulumbacı kantosu vardır, birini bu Çingene Cevdet’i kasd ile Üsküdarlı Âşık Râzi’ye yalvara yakara yazdırtmışdı, ve yalnız Cevdet’in tiyatroya geldiği akşamlar okurdu, kanto şudur:
Haydi omuzdaşlar
Kahraman civelek kardaşlar
Köşklü geçdi yangın var
Nerede?
Kıztaşında, Kıztaşında
Gönülevinde, gönülevinde
...
⇓ Read more...
1885 ile 1890 arasında Ayvansaray tulumbacılarından bir delikanlıdır. Ayvansaray’da bir kalafat amelesiydi; aslı İneboluluydu, çingenelikle hiç alâkası yokdur, kendisi gaayetle esmer, geniş bir çingene mahallesi olan Lonca’nın da Ayvansarayda olmasından ötürü Çingene Cevdet derlerdi. Uzun boylu, çok düzgün çizgileriyle dilber bir sîmâya sâhib, tığ gibi, zehir gibi, pençeli erkek güzeliydi; bıçkın meşreb, içkici, Galata balolarının, batakhâne tiyatrolarının gedikli müdâvimlerindendi, meşhur kantocu aktris Büyük Peruzun da tutkunlarındandı. Peruz da bu esmer civeleği sevmiş, rûyi iltifat göstermiş, Çingene Cevdeti dost edinmişdi, genc tulumbacı da bu dostluğu belâlı âşık şekline sokmamış, o kıratda güzel bir kadının hayatına karışan sâir erkekleri aşk yolunda rakib olarak görmemişdi. Bilâkis kendisi, Peruz’un yanındaki îtibârını çekemeyen bâzı şerirler tarafından birkaç sefer ölümle tahdid edilmiş, onlara da yüreğindeki cesâret cevheri ile aldırış etmemişdi.
“Peruz’un iki meşhur tulumbacı kantosu vardır, birini bu Çingene Cevdet’i kasd ile Üsküdarlı Âşık Râzi’ye yalvara yakara yazdırtmışdı, ve yalnız Cevdet’in tiyatroya geldiği akşamlar okurdu, kanto şudur:
Haydi omuzdaşlar
Kahraman civelek kardaşlar
Köşklü geçdi yangın var
Nerede?
Kıztaşında, Kıztaşında
Gönülevinde, gönülevinde
Başda keçe külâh, yar keçe külâh
Yanıyorum billâh, yanıyorum âh.
Yaman koşub acı nâra atalım
Nârayı atalım aman
Şanlı forma dizlikle çalım satalım
Çalım satalım, satalım aman
Yalın ayak dalıp ateş içine
Küçük hanımı da kurtaralım
Nazlı küçükbeyi kurtaralım
Yangın var yangın var gönülevinde
Kıztaşında Kıztaşında gönülevinde.
Çek fenerci feneri
Borucu arş ileri
Geçid yerimiz “sena” dır beyler
Tulumbacıları takdir ile seyreyler.
Sandık şimşir, gümüş tepelik
Bir uşağını sevdim ilik mi ilik.
Aman uşak, civan uşak
Adım atışları pek yaman uşak
İnce belde Trablus kuşak
Alnına dökdüğü kâkülü başak
Nârası katı, yüzü yumuşak
Yangın var, yangın var
Nerede?
Kıztaşında, Kıztaşında
Gönülevinde, gönülevinde.
Çakır elâ fidan esmerim
Yaman tulumbacı civan esmerim
Yakdın aman misâli külhan esmerim
Yangın var, yangın var günül evinde
Kıztaşında, Kıztaşında gönülevinde.
Çek fenerci feneri
Aman feneri feneri, aman feneri
Yangın var, yangın var
Nerede?
Ayvansarayda Kalafatyeri
Yangın var, yangın var
Nerede?
Kıztaşında, Kıztaşında gönülevinde
Tulumbacı civanım âteşi aşkı
Almışdır saçağı gönülevinde.
Câhil bir kalafat amelesiydi ama gönül özü açık, duygulu bir gencdi. O zamanlar meşhur “Othello” ya İstanbul’un ayak takımı “Arabın aşkı oyunu” derdi. Çingene Cevdet bu oyunu seyrede ede Othello rolünü o kadar benimsemişdi ki, bir akşam asıl aktör ânî olarak hastalanmış, rejisör ile tiyatro müdürü şaşırmış, haber de seyirciler arasına yayılmış, Cevdet hemen müdüre koşmuş, ve bu rolü üzerine alabileceğini söylemiş, Othello’nun bütün sözleri ezberinde, ayak üstü bir imtihandan sonra makyajını yapmışlar, Othello’nun esvablarını giyip sahneye çıkmış, ve piyesin sonuna kadar rolü Ermeni aktörden kat kat üstün muvaffakiyetle oynamış, öyle ki kendisine tiyatro müdürü tarafından aktörlük teklif edilmiş, fakat Cevdet hırpânî bir kalafat amelesi olarak kalmayı tercih etmişdi. Peruzun genc tulumbacıya alâkası ve iltifatı o akşamdan sonra başlamışdır derlerdi. Hayatı hakkında başka bilgi edinilemedi.
Theme
Person
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.
TÜM KAYIT
Identifier
IAM070074
Theme
Person
Type
Page of encyclopedia
Format
Print
Language
Turkish
Rights
Open access
Rights Holder
Kadir Has University
Description
Volume 7, pages 3518-3519
Theme
Person
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.