Entries
Examine all the Istanbul Encyclopedia entries from A to Z.
Volumes
Browse A to G volumes published between 1944 and 1973.
Archive
Discover Reşad Ekrem Koçu's works for the entries between letters G and Z.
Discover
Search by subjects or document types; browse through archival docs that are open access for the first time.
ÇARDAK KOLLUĞU VAK’ASI
Son yeniçerilerin en azgın devri olan Dördüncü Sultan Mustafa zamanında, devlete meydan okuyan zorba gürûhunun büyük bir rezâleti, İstanbulda âdetâ yeni bir ihtilâl havası yaratmış bir vak’adır.
Karadeniz Boğazındaki Kavak Kalesi yamaklarından birkaç nefer, sefih ve ahlâksızlâz uşağının fevkaalâde bî edebâne hareketlerinden ırz ehli takımı bîzar olmuş, Kavak Kalesi Ağası Emin Ağa da 15 rebiüllevvel 1223 (M. 11 mayıs 1808) Çarşamba günü bu ahlâksız neferleri tevkif ederek yanlarına kattığı kâfi mikdarda muâfızla kayıklara bindirmiş, tedib ve terbiyelerini isteyen bir yazı ile beraber İstanbula Sekbanbaşı Mustafa Ağaya yollamış idi (B.: Boğaz Kaleleri Yamakları).
Tevkif ve İstanbula sevkedilen uşakların fesad vâdîsinde yoldaşı ve şekaavet yolunda ayakdaşı olan Macar Tabyası neferlerinden Abdülkerim ile benzeri birkaç şakî kayıkları durdurmak ve içindekileri kurtarmak için Macar Kalesinden top atmışlar, gülleler isâbet etmeyip kayıklar aşağı tarafa geçince onlarda kayıklara binmişler ve tâkibe başlamışlardı. Fakat yolda yetişememişler, Kavak Kalesinden gelen kayıklar Çardak Kolluğu İskelesine yanaşıp içindeki mevkufları Çardak Kolluğunda 56. Orta neferlerine teslim etmişlerdi.
Arkadan gelen Macarkaleli Abdülkerim ile ayakdaşları âmiyâne yaygaralarla başlarına ırz ve namus bilmez h...
⇓ Read more...
Son yeniçerilerin en azgın devri olan Dördüncü Sultan Mustafa zamanında, devlete meydan okuyan zorba gürûhunun büyük bir rezâleti, İstanbulda âdetâ yeni bir ihtilâl havası yaratmış bir vak’adır.
Karadeniz Boğazındaki Kavak Kalesi yamaklarından birkaç nefer, sefih ve ahlâksızlâz uşağının fevkaalâde bî edebâne hareketlerinden ırz ehli takımı bîzar olmuş, Kavak Kalesi Ağası Emin Ağa da 15 rebiüllevvel 1223 (M. 11 mayıs 1808) Çarşamba günü bu ahlâksız neferleri tevkif ederek yanlarına kattığı kâfi mikdarda muâfızla kayıklara bindirmiş, tedib ve terbiyelerini isteyen bir yazı ile beraber İstanbula Sekbanbaşı Mustafa Ağaya yollamış idi (B.: Boğaz Kaleleri Yamakları).
Tevkif ve İstanbula sevkedilen uşakların fesad vâdîsinde yoldaşı ve şekaavet yolunda ayakdaşı olan Macar Tabyası neferlerinden Abdülkerim ile benzeri birkaç şakî kayıkları durdurmak ve içindekileri kurtarmak için Macar Kalesinden top atmışlar, gülleler isâbet etmeyip kayıklar aşağı tarafa geçince onlarda kayıklara binmişler ve tâkibe başlamışlardı. Fakat yolda yetişememişler, Kavak Kalesinden gelen kayıklar Çardak Kolluğu İskelesine yanaşıp içindeki mevkufları Çardak Kolluğunda 56. Orta neferlerine teslim etmişlerdi.
Arkadan gelen Macarkaleli Abdülkerim ile ayakdaşları âmiyâne yaygaralarla başlarına ırz ve namus bilmez hezele ve hayta gürûhundan büyük bir kalabalık toplamış ve Çardak Kolluğunu basmışlar, aslında bu kolluğun 56. orta neferleri de aynı şehir eşkiyasından oldukları cihetle kolayca anlaşılarak az evvel kolluğa teslim edilen mevkuf uşakları kollukdan alıp kurtarmışlardı. Ve sonra beraberce, türlü rezîlâne nümâyiş, it cakası ile zaferlerini meyhâne sofrasında tes’id etmek üzere kayıklarla Galataya geçdiler.
Çardak Kolluğundan cebren mahbus almak görülmemiş garib bir vak’a, İstanbul şehrinde emniyetin tamâmen kalkdığını gösteren hâdise idi, ayrıca Yeniçeri Ocağının da nâmusuna tecâvüz demekdi.
Devlet Rusya ile harb hâlinde idi, Yeniçeri Ağası Sadırâzam ve ordu ile seferde idi, ocak ananesince İstanbulda yeniçeri ağalığı vekâletinde Sekbanbaşı Mustafa Ağa bulunuyordu. Sekbanbaşı Ağa ocak ihtiyarlarını huzurunda toplayarak bu kolluk baskını meselesini ciddiyetle konuşdu, ve “Bu baskın işi yamakların kendi başlarına yapabilecekleri şey değildir; Çardak Kolluğunda 56. Ortanın başyasakcısı olan Hasan Ağa Ahıshalıdır, yamakların hemşehrisidir, zâten bu gibi müfsidlerin de başıdır, yamaklar onunla söz birliği etmeden kolluğa giremezlerdi, bu fesad Hasan Ağanın başı altından çıkmışdır...” dedi. Vakit akşama yaklaşdığı için tahkikat ertesi güne bırakıldı. Ağa kapısında toplanmış olan ocak ihtiyarlar Başyasakcı Hasan ile kafadarlarının cezalarını yarın tertib ederiz diyerek dağıldılar.
Sekbanbaşı Mustafa Ağanın kendisi de Üçüncü Sultan Selimi tahtdan indiren ve Boğaz Kaleleri Yamaklarının ayaklanması ile başlayan son ihtilâle gelinceye kadar o makuule şehir eşkiyâsının ayakdaşı idi, Sekbanbaşılığa da serkeşlik ve zorbalık yoluyla kısa zamanda yükselmişdi. Azamet ve ihtişâmı eski senli benli ayakdaşlarına pek dokunuyordu, aynı boydan pek çok adamın da mevkiinde gözü vardı, ki Çardak Kolluğu Başyasakcısı Hasan Ağa da bunlardan biriydi. Ağakapusundaki toplantıyı haber alınca işi ertesi güne bırakmadı, gece Galataya haber yollayarak Macarkaleli Abdülkerim ile haytalarını meyhânelerden kaldırtıp Çardak Kolluğuna getirtti, lâz yamaklar orada 56. Orta neferleri ile birleşerek Hasan Ağanın delâleti ile Ağakapusuna gittiler: “Ağa efendimizin emrettikleri mahbusları getirdik!..” diyerek kapuyu açdırdıktan sonra bu sefer de Ağakapusunu basdılar, Ağakapusunun inzibat âmiri, Karakulakağa olan Abdullah Ağayı yatağından çıkarıp ele geçirdiler, bir kısmı da zindan yazıcısını kaldırıp ve yine “Ağa efendimizin emrettiği mahbuslar geldi!..” diye harem kapusunu çaldırdılar, Sekbanbaşı Mustafa Ağa da meclisde bahsedilen edebsizler tutulmuş zannı ile dışarı çıkınca yakayı ele verdi. Karakulak Abdullah Ağa ile Sekbanbaşı Mustafa Ağa sille tokat gece yarısı Ağakapusundan alınıp Çardak İskelesi Kolluğuna götürüldü ve orada Başyasakcı Hasan Ağanın odasında habsedildiler. Bu suretle rezâlet kat kat büyüdü.
Ertesi 12 mayıs Perşembe günü devlet erkânını ve saray ricâlini büyük bir telâş aldı. Öte yanda da yeniçeri ocağı erkânı toplandı: “Ocağımızın nâmus ve şerefi, itibârı kalmadı, bütün yoldaşları kaldırır, o eşkiyaya hücum eder, ağaları kurtarır ve o eşkiyâyı tepeleriz..” dediler. Hükûmet içi ocaklıya danışmadan Çardak Kolluğunda toplanmış olan yamaklar ile ellialtılara: “Merâmınız nedir?..” diye aracı yolladı. Onlar Sekbanbaşı ile Karakulağın azlini isteriz, azil edilmezlerse ikisi de elimizdedir, îdam ederim..” cevabını verince her ikisi de azledildi, ve serkeş yamakların ellerinden alınarak Bursaya sürgün edildiler. Âciz hükûmet bir kat daha zillet gösterip o baldırı çıplak gürûhuna “Ağalığa kimi isterlerse seçsinler, pâdişahımıza arz etsinler” denildi. Bu sefer utanmazlar utandı: “Ağanın intihâbı bize düşmez, ocağımız kanununa aykırıdır” dediler. Bunun üzerine ocak erkânından Hayrebolulu Mehmed Ağa Sekbanbaşı tâyin edilerek Ağakapusuna gönderildi, ocak terekecisi İbrahim Ağa da karakulak oldu. Mesele bu suretle kapanmış gibi görüldü ise de bu sefer İstanbul halkını büyük bir telâş aldı. “Artık Ağakapusu da basıldıkdan sonra malımız, canımız, ırzımız emniyetde değildir!.” denildi, ocaklı da ocağın nâmusunu iâde yolunda ayak diredi. Şeyhülislâm konağında büyük bir meclis kuruldu. Kadıaskerliğe yükselmiş ulemâdan çok ateşli bir zât olan İzzet Bey yeniçeri ağalarına hitab ile: Ötedenberi işidiriz, yeniçeri kolluğundan kandil çalınırsa ocağın nâmusuna dokunurmuş, kandilini çaldıran zâbitin boynuna bir kandil asılıp hakaaretle teşhir edilirmiş, ağanız olacak gaafil şahsın gece yarısı kör kandil gibi ağakapusundan alınıp götürülmesi nâmusunuza dokunmadı mı?..” dedi. Zâten yürekli dağlanmış ocak ağaları bu ağır sözler karşısında verecek cevab bulamadılar, hemen meclisden kalkıp Ağakapusuna gittiler, oradan Çardak Kolluğuna bir adam gönderip Başyasakcı Hasan Ağayı Ağakapusuna getirttiler, lisânen ağır hakaaretden sonra mükemmel bir dayak attılar ve hükûmetten kesin karar ile îdâmını istediler, îdam fermanı gelince 56. Çardak Ortasının başatakcısı Ağakapusu zındanında boğularak idam olundu. Macarkaleli Abdülkerim ile diğer ayakdaşı edebsiz yamakların damları da Boğaz Nazırı Kabakacı Mustafa Ağaya emredildi, onlar da Boğaz Kalesinde idam olundular.
Theme
Event
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.
TÜM KAYIT
Identifier
IAM070478
Theme
Event
Type
Page of encyclopedia
Format
Print
Language
Turkish
Rights
Open access
Rights Holder
Kadir Has University
Description
Volume 7, pages 3749-3750
See Also Note
B.: Boğaz Kaleleri Yamakları
Theme
Event
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.