Entries
Examine all the Istanbul Encyclopedia entries from A to Z.
Volumes
Browse A to G volumes published between 1944 and 1973.
Archive
Discover Reşad Ekrem Koçu's works for the entries between letters G and Z.
Discover
Search by subjects or document types; browse through archival docs that are open access for the first time.
ÇARDAK KOLLUĞU VE İSKELESİ
İstanbulun Halic yalısında eski meşhur bir yeniçeri kolluğu ve burada bulunan eski meşhur bir iskele; Çardak kolluğu ve Çardak İskelesi Bostancıbaşı Defterlerin de (B.: Bostancıbaşı Defterleri) şöyle tesbit edilmişdir: “...Eminönü tarafından gelirken: ... Tütün gümrüğü, önünde Tütün Gümrüğü İskelesi – Elli altı Ömerin Kahvehânesi – Serâpâ tütüncü dükkânları – Hasır İskelesi – Serâpâ limoncu dükkânları – Cardak Kolluğu ve İskelesi – Serâpâ yemişçi dükkânları – Yemiş İskelesi”.
İstanbula getirilen bütün erzak, bu arada yaş yemiş ve sebze devlet emri ile bu Çardak İskelesine indirilirdi. Yeniçeri Ortalarından her biri İstanbulu bir semtinin âsâyiş ve inzibâtını temin ile vazifelendirilmişdi, 56. ıncı yeniçeri ortasına da Çardak İskelesi ve civarı verilmişdi, onun içindir ki bu ortanın iskele yanında lebideryâda bulunan kolluğuna (Karakoluna) da Çardak Kolluğu denilirdi.
Yeniçeri Ocağında her ortanın en büyük zâbiti Çorbacı unvanını taşırdı; çorbacılar da ocakda “Katar ağaları” denilen yüksek kumanda heyetinin ilk kademesini teşkil ederdi, yani çorbacı olan bir yeniçeri zâbiti, ocağın en yüksek mevkii olan Yeniçeri Ağalığına doğru yükselme yoluna girmiş olurdu, hangi yüksek kademede bir boşalma oldu mu, onun altındakiler birer derece otomatik olarak terfî ederlerdi. Yalnız 56. ıncı...
⇓ Read more...
İstanbulun Halic yalısında eski meşhur bir yeniçeri kolluğu ve burada bulunan eski meşhur bir iskele; Çardak kolluğu ve Çardak İskelesi Bostancıbaşı Defterlerin de (B.: Bostancıbaşı Defterleri) şöyle tesbit edilmişdir: “...Eminönü tarafından gelirken: ... Tütün gümrüğü, önünde Tütün Gümrüğü İskelesi – Elli altı Ömerin Kahvehânesi – Serâpâ tütüncü dükkânları – Hasır İskelesi – Serâpâ limoncu dükkânları – Cardak Kolluğu ve İskelesi – Serâpâ yemişçi dükkânları – Yemiş İskelesi”.
İstanbula getirilen bütün erzak, bu arada yaş yemiş ve sebze devlet emri ile bu Çardak İskelesine indirilirdi. Yeniçeri Ortalarından her biri İstanbulu bir semtinin âsâyiş ve inzibâtını temin ile vazifelendirilmişdi, 56. ıncı yeniçeri ortasına da Çardak İskelesi ve civarı verilmişdi, onun içindir ki bu ortanın iskele yanında lebideryâda bulunan kolluğuna (Karakoluna) da Çardak Kolluğu denilirdi.
Yeniçeri Ocağında her ortanın en büyük zâbiti Çorbacı unvanını taşırdı; çorbacılar da ocakda “Katar ağaları” denilen yüksek kumanda heyetinin ilk kademesini teşkil ederdi, yani çorbacı olan bir yeniçeri zâbiti, ocağın en yüksek mevkii olan Yeniçeri Ağalığına doğru yükselme yoluna girmiş olurdu, hangi yüksek kademede bir boşalma oldu mu, onun altındakiler birer derece otomatik olarak terfî ederlerdi. Yalnız 56. ıncı ortanın çorbacısı katar ağalığı hakkından mahrum kılınmışlardı, bu ortanın, diğer adı ile Çardak Ortasının çorbacısı, kalabildiği kadar bu çorbacılıkda kalır, bu vazifeden ya bir kabahatı görülüp azledilir, yahud da emekliye ayrılırdı. Bunun sebebi de çak mânalı idi; 56 ıncı ortanın çorbacılarının vazifesi toptancı esnafın, murakabesi idi, kabzımalların kontrolu idi; bu adamların da her işi türlü dalaveri, hile ve hud’a ile dolu idi; rüşvet, âidât, “bak da görme” harcı ile elini kirletme ihtimâli bulunan bir zâbit, elbet ki bir asker ocağında ağır mesuliyetli yüksek kumanda mevkîlerine çıkarılamazdı. 56. Orta çorbacılığından her ne suretle olursa olsun ayrılanlar da istisnâszı dünyâlığını düzmüş olarak ayrılırdı.
Hicri 1242 (milâdî 1826) da, yeniçeri ocağı kaldırıldıktan sonra kurulan Yeni İstanbul İhtisab Ağalığı da (İstanbul Belediye teşkilâtı; B.: İhtisab) Çardak İskelesinde yerleşdirilmiş idi, aşağıdaki satırları İhtisab Ağalığı Nizamnâmesinden alıyoruz:
“Evvel emirde İhtisab Ağası olanlara kâfi bir yer lâzımdır. Eskiden Çardakda İhtisab Ağalarına mahsus kâfi bir yer vardı, yanmışdı; yandıkdan sonra o yerin bir kısmını üstüne geçiren maktul Şabcı Bohor orasını hassas hasekiliğinden çıkma Ârif Ağaya vermiş, o da o arsaları kuru yemişçilere satmış, bu sûretle eski ihtisabın yeri daralmışdır. Şimdi kuru yemişcilere satılmış olan o yerler değer bedelleri verilerek geri alınacakdır. Çardak İskelesi yanında olan Ellialtı Kahvehânesi de (B.: Çardak İskelesi Yeniçeri Kahvehânesi) İhtisaba tahsis edilerek denizden gelen giden kayıklara dahi nezâret etmek üzere ihtisab ağası yeri karşısında olan üç dört dükkân daha alınarak mîrîden müstakil ve gereği kadar büyük ihtisab ağası konağı inşâ edilmesi münâsibdir...”.
Osman Nuri Ergin “Mecellei Umûrî Belediye” adlı eserinde metin dışı bir notunda şunları yazıyor: “Çardak, gümrük yeri manâsına kullanılmışdır (?) Halen Yemişde, Unkapanında Çardak İskelesi nâmı ile birer mahal mevcuddur (Çardak İskelesi Yemişdedir, Unkapanında bir başka Çardak İskelesi yokdur). Fâtih Sultan Mehmed Yemiş İskelesinde Çardak nâmı ile esnafa, ve bunların mercii ve âmirleri olan muhteriblere ve nâiblere mahsus olmak üzere bir dâire yapdırmışdı; sonra diğer yerlerde Çardaklar, yâni cesim gümrük binâları (?) inşâ edilmişdir” (O. N. Ergin, Mecelle, I, 799).
Evliyâ Çelebi, orta numarası kaydetmeden Çardak Yeniçeri kolluğu ve çorbacısı için şunları yazıyor:
“Esnâfı Çardak Çorbacısı – Yeniçerilerdir. Eski Odalardaki Yurdlarına (Şehzâdebaşındaki Yeniçeri Kışlasında bulunan koğuşlarına) Kayıkcılar Odası denilir. Yeniçeri Ağası teferrücgâha gidince kancabaşlı kayıkları ile bunları götürürler. Kayıkları Unkapanı İskelesi kurbinde yatar. Nefer 1000dir.”
Suçlu esnafın tecziyesi için Çardak Kolluğu Çorbacısının falakacıları ve kollukda bir de tevkifhâne vardı. Şehir içinde tevkif edilip de Rumeli Hisarı Zındanına gönderilecek, veya İstanbul dışına sürülecek yeniçeriler de Çardak Kolluğu İskelelerine indirilir, kayığa veya gemiye bu iskeleden bindirilirdi (B.: Çardak Kolluğu Vak’ası).
Theme
Location
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.
TÜM KAYIT
Identifier
IAM070476
Theme
Location
Type
Page of encyclopedia
Format
Print
Language
Turkish
Rights
Open access
Rights Holder
Kadir Has University
Description
Volume 7, pages 3748-3749
See Also Note
B.: Bostancıbaşı Defterleri; B.: İhtisab ; B.: Çardak İskelesi Yeniçeri Kahvehânesi; B.: Çardak Kolluğu Vak’ası
Theme
Location
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.