Entries
Examine all the Istanbul Encyclopedia entries from A to Z.
Volumes
Browse A to G volumes published between 1944 and 1973.
Archive
Discover Reşad Ekrem Koçu's works for the entries between letters G and Z.
Discover
Search by subjects or document types; browse through archival docs that are open access for the first time.
ÇARDAK İSKELESİ YENİÇERİ KAHVEHANESİ
İstanbulun en büyük ve mükellef yeniçeri kahvehânelerinden biriydi (B.: Kahvehâne; Yeniçeri Kahvehâneleri). Mîrî bir yapı olup Çardak İskelesi Yeniçeri Kolluğu çorbacıları nam ve hesabına işletilegeldiğini tahmin ediyoruz. 1730 ihtilâlinde Patrona Halil’in en yakın ayakdaşı olmuş Kahveci Ali Ağa 56. Çardak Kolluğu çorbacısı olup “Kahveci” lâkabını bu Çardak İskelesi kahvehânesine nisbetle almışdı; ve ihtilâle tekaddüm eden günlerde bu kahvehâne, ihtilâlcilerin neşveret yerlerinden biri olmuşdur. Son yeniçerilerden ve belki 56. Çardak Kolluğunun da son çorbacısı kalender meşreb halk şâiri Galatalı Hüseyin Ağa da uzunca bir müddet bu kahvehânenin küçümsenmeyecek gelirinden faydalanmışdır.
Kalender adında bir halk şâirinin bu kahvehâneyi tasvir eden 20 kıt’alık bir destan vardır; destanın ne zaman kaleme alındığı belli değildir. Yeniçeri Ocağı 1826 da kaldırıldıktan sonra İstanbuldaki bütün yeniçeri kahvehâneleri de ya yıkdırılmış, ya bozulmuşdu, fakat hâtıraları halk ağzında uzun bir zaman yaşamışdı. Kahenderin destanının da 1826 dan çok sonra, rivâyet ve hikâyelere istinâden yazılmış olması muhtemeldir. Destan şudur:
1. Çardakdaki Ellialtı Kahvesi
Lebi deryâda muhabbet kafesi
Peykeler müzeyyen, âlî sofalar
Cümle levâzımı mükemmel hepsi
2. Beyan idem size bir bir ey yâran
Tâ ki ...
⇓ Read more...
İstanbulun en büyük ve mükellef yeniçeri kahvehânelerinden biriydi (B.: Kahvehâne; Yeniçeri Kahvehâneleri). Mîrî bir yapı olup Çardak İskelesi Yeniçeri Kolluğu çorbacıları nam ve hesabına işletilegeldiğini tahmin ediyoruz. 1730 ihtilâlinde Patrona Halil’in en yakın ayakdaşı olmuş Kahveci Ali Ağa 56. Çardak Kolluğu çorbacısı olup “Kahveci” lâkabını bu Çardak İskelesi kahvehânesine nisbetle almışdı; ve ihtilâle tekaddüm eden günlerde bu kahvehâne, ihtilâlcilerin neşveret yerlerinden biri olmuşdur. Son yeniçerilerden ve belki 56. Çardak Kolluğunun da son çorbacısı kalender meşreb halk şâiri Galatalı Hüseyin Ağa da uzunca bir müddet bu kahvehânenin küçümsenmeyecek gelirinden faydalanmışdır.
Kalender adında bir halk şâirinin bu kahvehâneyi tasvir eden 20 kıt’alık bir destan vardır; destanın ne zaman kaleme alındığı belli değildir. Yeniçeri Ocağı 1826 da kaldırıldıktan sonra İstanbuldaki bütün yeniçeri kahvehâneleri de ya yıkdırılmış, ya bozulmuşdu, fakat hâtıraları halk ağzında uzun bir zaman yaşamışdı. Kahenderin destanının da 1826 dan çok sonra, rivâyet ve hikâyelere istinâden yazılmış olması muhtemeldir. Destan şudur:
1. Çardakdaki Ellialtı Kahvesi
Lebi deryâda muhabbet kafesi
Peykeler müzeyyen, âlî sofalar
Cümle levâzımı mükemmel hepsi
2. Beyan idem size bir bir ey yâran
Tâ ki okuyanı bırakam hayran
Anda âbâd oldu bu dili vîran
Yâni çorbacının doldu kisesi
3. Evvelâ tâkında levha nişanı
Hacı Bektaş Ocağı kehkeşanı
Kahvehânenin nâmus hem şanı
Buyurun dir dâvetle cümle nâsı
4. İki tabaka üzre hüddâmı var
Biri kahve fürûşi naz şivekâr
Biri cundabaz bıçkın yâdigâr
Hizmetle memnun iderler herkesi
5. Kaptanpaşa çıplakları âfetler
Dürlü türlü nev zuhur kiyâfetler
Tatlı dille can sohbetli ülfetler
Gülü sünbülü şebbuyu nerkisi
6. Güzellikde cümlesi misli melek
Kadife câmedan helâlî gömlek
İnce belde şal kuşak şehbaz civelek
Şâhin başa koymuşlardır dal fesi
7. Şimşir nâlin ile gümüş topuklar
Nişanlı baltalı şehbaz kopuklar
Firenk mühtedî tatar kalmuklar
Gürcü abazası megril çerkesi
8. Pabuçcu çubukcu ateşci berber
Dil varmaz tefrika bu şundan güzel
Dirler bize Bektaş Velîdir rehber
Hümâ sanırlar bir babaç teresi
9. Havuz fiskiyesi selsebil tamam
Sanırsın saraydır noksanı hamam
Papas kılıklı bir bektaşi imam
Cümle hüddam anın çiğerpâresi
10. Yasemin çubukda Tophâne lüle
Doldurt gel efendim şol gonce güle
Mangırı da söyle sırma kâküle
Bu kahvede keyfin emirânesi
11. Âyineler billûr âvîze billûr
Nukuşuşu ziyneti nûri âlâ nûr
Hasırlar Mısırdan perdeler Lâhur
Çok mu iki akçe kahve pâresi
12. Köçekleri vardır Sakız tavşanı
Tiri müjgânına alır nişanı
Savrulur tel tel zülfi perişânı
Çileden çıkarır hem çalpâresi
13. Seksen kazık üstündedir salaşı
Mevkii lâtifdir iskele başı
Ağırlar gelse de üçyüz yoldaşı
Anda timar olur gönül yâresi
14. Kurulu kurbinde deniz hamamı
İstanbulu tutmuş şöhreti nâmı
Görürsün uryan nice gül endâmı
Her biri bir semtin bir mehpâresi
.5. Kimi kebûterdir atar taklayı
Kiminde gör bıçkın meşreb edâyı
Belde al futayla yüz mehlikaayı
İstanbul’un kumrii âvâresi
16. Şûhi şîvekârım salınup gezin
Pâyin bus etmeğe râyegân izin
Bâlin oldukda ger bir şûhe dizin
Müşkil olur pek aklın idâresi
17. Anda serdik biz de peykeye postu
Hem çekdik âguuşe tâze rû dostu
Sakız mahbûbudur nâmıdır Kosti
Fendbazlıkda gaayet çok menteresi
18. Fincanlar fağfûri zarfı telkâri
Revâ değil bundan hakkın inkârı
Teşrif itse yedi iklim hünkârı
Olmaz zerre mikdar bir yüz kaaresi
19. Bunda cem olmuşdur cümle güzeller
Bundadır semâi divan gazeller
Bunda can sohbeti bezmi ezeller
Çardağı cevâhir dirhem dâresi
20. Çeker sakfi bâlâsına al sancak
Kahvelerin mihrü mâhıdır Çardak
Kazâdan belâdan âsan ide Hak
Duâhânı Kalender bîçâresi
Çardak İskelesi Yeniçeri Kahvehânesi
(R. E. Koçu’nun Patrona Halil adlı eserinde Sabiha Bozcalı’nın bir kompozisyonu
Theme
Location
Contributor
Sabiha Bozcalı
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.
TÜM KAYIT
Identifier
IAM070475
Theme
Location
Type
Page of encyclopedia
Format
Print
Language
Turkish
Rights
Open access
Rights Holder
Kadir Has University
Contributor
Sabiha Bozcalı
Description
Volume 7, pages 3746-3748
Note
Image: volume 7, page 3747
See Also Note
B.: Kahvehâne; Yeniçeri Kahvehâneleri
Theme
Location
Contributor
Sabiha Bozcalı
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.