Entries
Examine all the Istanbul Encyclopedia entries from A to Z.
Volumes
Browse A to G volumes published between 1944 and 1973.
Archive
Discover Reşad Ekrem Koçu's works for the entries between letters G and Z.
Discover
Search by subjects or document types; browse through archival docs that are open access for the first time.
BEYOĞLU
1882 temmuzunda Galata palikaryalarından Pandeli adında ayyaş bir şerîre attığı bir tokat yüzünden o adam tarafından kahbece bıçaklanarak öldürülmüş Tophâne İskelesi kayıkcılarından bir delikanlıdır. Asıl adı tesbit edilemeyen Beyoğlu, öldürüldüğü sırada on sekiz yaşlarında olub Tophâne İskelesi kayıkcılar kâhyâsı Yahyâ Reisin evlâdı mânevîsî ve semtde müstesnâ güzelliği ile meşhur bir çerkes genci imiş. Babası memleketinin hânedan sâhibi beylerinden olub hicrî 1278, milâdî 1859 da ruslar nogay ve çerkesleri toplu olarak ve hemen yarı çıplak, mallarından bir habbe dahi aldırmayarak Türkiye sınırlarını döküb attıklarında İstanbula gelmiş, ve güzel çocuk beş sene sonra Tophânede doğmuşdur; dokuz on yaşlarında iken anasını babasını kaybetmiş. Tophânede bir sefâlet ve şenaat girdâbına düşmeğe mahkûm iken Yahyâ Reisin himâye kanadı altına sığınmışdır, vücud yapısı gelişib denize kürek çatabilecek çağa girince de, bir bekâr uşağı olan babalığının tek çifte kayığında kayıkcılığa başlamışdır.
Ölümünden on sene sonra, 1892 de, babalığı Yahyâ Reis, o tarihlerde genc, fakat tulumbacılık âleminde bilhassa ayak takımının devam ettiği kahvehânelerde bir halk şâiri, bilhassa destancı olarak tanınmış. Üsküdarlı Vâsıf Hocaya müracaat ile Beyoğlunun katil vak’ası üzerine bir destan istemiş. Vâsıf ...
⇓ Read more...
1882 temmuzunda Galata palikaryalarından Pandeli adında ayyaş bir şerîre attığı bir tokat yüzünden o adam tarafından kahbece bıçaklanarak öldürülmüş Tophâne İskelesi kayıkcılarından bir delikanlıdır. Asıl adı tesbit edilemeyen Beyoğlu, öldürüldüğü sırada on sekiz yaşlarında olub Tophâne İskelesi kayıkcılar kâhyâsı Yahyâ Reisin evlâdı mânevîsî ve semtde müstesnâ güzelliği ile meşhur bir çerkes genci imiş. Babası memleketinin hânedan sâhibi beylerinden olub hicrî 1278, milâdî 1859 da ruslar nogay ve çerkesleri toplu olarak ve hemen yarı çıplak, mallarından bir habbe dahi aldırmayarak Türkiye sınırlarını döküb attıklarında İstanbula gelmiş, ve güzel çocuk beş sene sonra Tophânede doğmuşdur; dokuz on yaşlarında iken anasını babasını kaybetmiş. Tophânede bir sefâlet ve şenaat girdâbına düşmeğe mahkûm iken Yahyâ Reisin himâye kanadı altına sığınmışdır, vücud yapısı gelişib denize kürek çatabilecek çağa girince de, bir bekâr uşağı olan babalığının tek çifte kayığında kayıkcılığa başlamışdır.
Ölümünden on sene sonra, 1892 de, babalığı Yahyâ Reis, o tarihlerde genc, fakat tulumbacılık âleminde bilhassa ayak takımının devam ettiği kahvehânelerde bir halk şâiri, bilhassa destancı olarak tanınmış. Üsküdarlı Vâsıf Hocaya müracaat ile Beyoğlunun katil vak’ası üzerine bir destan istemiş. Vâsıf Hoca da bu talebi, belki de bir ücret karşılığı, kabûl ile bir destan yazmışdır, namlı destancının ilk eserlerinden biridir:
1. Beyoğlunun iskelede kayığı
Güzelliği sarhoş ider ayığı
Nevhat civan yaş onyedi on sekiz
Kıvır kıvır o karanfil bıyığı
2. Şâhin başlı bir civelek dal fesdir
Tophâneli delifişek çerkeşdir
Ayak yalın sîne uryan celâsin
Afilidir çalımlıdır, serkeşdir.
3. Topuk vurur levendâne ayağı
Ak şalvarın yerde sallanır ağı
Kibar düşkünüdür çerkes dilâver
Nişan belde Lahûrî şal kuşağı
4. Yahyâ Reis yâni o merdi meydan
Nâmûsu mücessem hâfızı Kur’an
Evlâdımsın deyû açub âguuşun
Çeküb odasına eylemiş mihman
5. Düşmez kalkmaz demişlerdir bir Allah
Nevhat civan olmuş melâhetpenâh
Oturmuş kayığa sâhibi bâzû
Rûyi deryâ üzre münakis ol mâh
6. Çilelidir hep güzeler çileli
Göze geldi o kayıkcı güzeli
Tophânede bir gün yayıldı haber
Beyoğlunun vurmuş diye Pandeli
7. Zehri kaatili Kefalonya çapkını
Kan bürümüş gözlerinin akını
Meyhâneden çıkmış bir kütük sarhoş
Fark eylemez uzak ile yakını
8. Şenlik yerdir gaayet semti Tophâne
Kavgaya kitâle dürlü bahâne
Vardır çok rezili iti kopuğu
Hem dahi rastlarsın merdi meydâne
9. Benderi azimdir kebir iskele
Nöbet gelmiş Beyoğlu ol güzele
Müşteriden kısmetini beklerken
İki tokat atmış o mübtezele
10. Merd olan bilir mi ..............., kahbelik
Avcuyu görür mü süğlünle keklik
Bıçak vardır bilir farz et ol itde
Nola burnun ucu görmez üstelik
11. Meşhurdur sarhoşdan korkarmış deli
Ardından fırlamış çapkın Pandeli
Tam ense kökünden vurmuş bıçağı
Mâni olamamış bunca ehâli
12. Serdi Beyoğlunu bîruh o kâfir
Halkı Tophâneyi ağlattı vâfir
Ol civanın son durağı kabrini
Âşıklar içinde ettiler hafir
13. Yahyâ Reis Tophânin serveri
Beyoğlunun o makaamı pederi
Arzûleyib bizden işbu destanı
Kaydettik nâmını gelmişken yeri
14. Gaayetle rahimü şefkü cömerd
Garib yiğitleri korur civanmerd
Bağrını başmışdı evlâdım deyû
Yerini doldurmaz gayri hiç bir ferd
15. Velâkin ölele münkin mi ölmek
Cennetde şefaat etsin o melek
Döküb gözlerinden kanlı yaşları
Helâl olsun diyar verdiğim emek
16. Beyoğlunun gözden gitmez hayâli
Simâyi lâtifi Yusuf misâli
Rahmetle anılsın o şivekârım
Akran içre iffet nâmus timsâli
17. Çıkınız idi hiç emrinden dışarı
Serkeş idi ama yokdu taşarı
Abdetsiz basmazdı ayağın yere
Değildi şehbâzın bıçkın, haşarı
18. Meyhâneye asla, atmazdı adım
Çözmezdi harama uçkur evlâdım
Piyâdede kürek çalar denize
Makaamı pedere iderdi yardım
19. Taşır hergün yüzden artık müşteri
Kayıkcının şehbaz peri peykeri
Yalın ayak yalın bâzû, sine çâk
Peder için onun dökülen teri
20. Arslan yavrusunu yedi uyuz it
Bir kahbe gadrine uğradı yiğit
Kuledibi... nun hançeriyle
Beyoğlu evlâdım olmuştur şehid
21. Gaafil yiğit ibret olsun uyansın
Evlâdımın kara bahtı utansın
Yansın nârı hicrâna da pederi
Destanı okuyan rahmetle ansın
22. Bin ikiyüz doksan dokuz senesi
Mâhi temmuz içre pazar irtesi
Beyoğlu kayıkcı civanım katli
Kanlı oldu Tophâne İskelesi
23. Taşar göz yaşlarım sığmaz mendile
Vâsıf bu destanı yazdı hüzn ile
Tesâdüf eyledi on sâl sonrası
Leylei Berât mübârek kandile
Theme
Person
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.
TÜM KAYIT
Identifier
IAM050517
Theme
Person
Type
Page of encyclopedia
Format
Print
Language
Turkish
Rights
Open access
Rights Holder
Kadir Has University
Description
Volume 5, pages 2710-2711
Theme
Person
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.