Entries
Examine all the Istanbul Encyclopedia entries from A to Z.
Volumes
Browse A to G volumes published between 1944 and 1973.
Archive
Discover Reşad Ekrem Koçu's works for the entries between letters G and Z.
Discover
Search by subjects or document types; browse through archival docs that are open access for the first time.
BERBER; ENDERÛNU HÜMÂYUNDA ZÜLÜFLÜ BERBER AĞALAR VE BERBERBAŞI AĞA
İstanbul sarayının Enderûnu Hümâyun teşkilâtında da, “Zülüflü Ağalar” denilen Saray Oğlanları içinden berber olacaklara ayni zamanda dellâklık hizmeti de öğretilirdi. Seferli koğuşu kurulmadan, Padişâh ve Şehzadelerin berberliklerine Hazine ve Kiler koğuşlarındaki ağalardan bu sanatta istidat ve kaabiliyeti görülenler seçilirdi. Seferli Odası kurulunca, Saray berberleri, bu koğuşun zülüflü genc ağalardan yetiştirilmeğe başlandı.
Tahtda oturan hükümdara berber olarak seçilen ağa, Hasoda’ya nakledilir ve “Berber başı” ünvanını alırdı.
Berberbaşılar arasından tarih boyunca en nüfuzlu sima, İkinci Mahmud’un berberbaşısı güzelliği dillere destan olmuş Giridli Ali Ağadır. Meşhur Halet Efendinin Sarayda en büyük hâmisi bu zat olmuştu; İkinci Mahmud’un fevkâlede güvenini kazanmış olan Ali ağa, Silâhtarlığa terfi ettikden sonra bile Sarayda Berberbaşı diye anılmıştı. Padişahın çok zengin ihsanları arasında meşhur Ayasağa Çiftliği de Ali ağaya verilmişti.
Seferli koğuşundaki berberlerin en kıdemlisi “Hamamcıbaşı” ünvanını taşırdı ve İkinci Selim zamanında Mimar Sinan’ın yaptığı saraydaki büyük hamamda otururdu. Bu hamamdan bugün yalnız camekân kısmı kalmıştır.
Büyük Hamam külhanı ayda bir defa yanardı; bunun için de her ayın başında, Tersâne Zindanındaki kürek mahkûmlarından münasip miktar...
⇓ Read more...
İstanbul sarayının Enderûnu Hümâyun teşkilâtında da, “Zülüflü Ağalar” denilen Saray Oğlanları içinden berber olacaklara ayni zamanda dellâklık hizmeti de öğretilirdi. Seferli koğuşu kurulmadan, Padişâh ve Şehzadelerin berberliklerine Hazine ve Kiler koğuşlarındaki ağalardan bu sanatta istidat ve kaabiliyeti görülenler seçilirdi. Seferli Odası kurulunca, Saray berberleri, bu koğuşun zülüflü genc ağalardan yetiştirilmeğe başlandı.
Tahtda oturan hükümdara berber olarak seçilen ağa, Hasoda’ya nakledilir ve “Berber başı” ünvanını alırdı.
Berberbaşılar arasından tarih boyunca en nüfuzlu sima, İkinci Mahmud’un berberbaşısı güzelliği dillere destan olmuş Giridli Ali Ağadır. Meşhur Halet Efendinin Sarayda en büyük hâmisi bu zat olmuştu; İkinci Mahmud’un fevkâlede güvenini kazanmış olan Ali ağa, Silâhtarlığa terfi ettikden sonra bile Sarayda Berberbaşı diye anılmıştı. Padişahın çok zengin ihsanları arasında meşhur Ayasağa Çiftliği de Ali ağaya verilmişti.
Seferli koğuşundaki berberlerin en kıdemlisi “Hamamcıbaşı” ünvanını taşırdı ve İkinci Selim zamanında Mimar Sinan’ın yaptığı saraydaki büyük hamamda otururdu. Bu hamamdan bugün yalnız camekân kısmı kalmıştır.
Büyük Hamam külhanı ayda bir defa yanardı; bunun için de her ayın başında, Tersâne Zindanındaki kürek mahkûmlarından münasip miktar adam seçilir ve külhancı tâyin edilirdi. Seferli, Kiler, Hazine ve Hasoda ağaları, sıra ile birer gün hamama gelirlerdi. Berber ağalar da o günler zarfında hamamda müşterilerini hem yıkar, hem tıraş edelerdi. Dellâklık ve berberlik ücretlerini, senede bir defa dağıtılan Kaftan akçasından alırlardı; yâni her enderunlu ağa, Kaftan akçasını alınca içinden evvelâ bir yıllık dellâk ve berber borcunu öderdi.
Şehzadelerin ilk tıraşları, dua ve merasimle olurdu.
Padişahlara gelince, her tıraştan sonra, Berberbaşılar kesilen kılları dikkatle toplar, altun veya gümüş bir leğende yıkar, kurutur, üzerine güzel kokular sarperek sureti mahsuda yaptırılmış, muhafazalarda biriktirip saklarlar idi. Sürrei Hümâyun çıkacağı gün bu mahfaza mühürlenir ve Sürre Eminine teslim edilirdi. O da Medine’ye götürür, Hazreti Peygamber’in türbesi yanında bir yere gömerdi. Bu, Yavuz Sultan Selim zamanında kalmış eski bir saray annesiydi. Padişahların ve Şehzâdelerin tıraşları münasebetiyle şâirler, tebrik yollu kasideler kaleme alırlardı; ki Divan edebiyatında bunların en güzeli, Üçüncü Ahmet hakkında bir şarkı olarak Nedimin kaleminden çıkmıştır:
Cemâli bâ kemalin buldu revnak nûri behcetle
Tırâş oldun efendim âfiyetle izzü devletle
Şükürler kim yine buldun kemâli icrayi sünnetle
Tırâş oldun efendim âfiyetler izzü devletle
*
Değişmem müşki Çine hâkipâyi anber âmizin
Bütün dünyaya vermem ben senin bir mûyi nâçizin
Hemişe şevketle geçsün evkaati tarabrizin
Tırâş oldun efendim âfiyetler izzü devletle
Berberlik ve dellâklık hizmeti, Enderuni Hümâyunda muteber vazifelerden idi. Sokolu Mehmed Paşa, Sarayda Silâhtar Ağalık gibi yüksek bir mevki işgal ederken amcazadesi ve kendisinin çok sevgilisi Mustafa Ağa (sonraları Budin Vâlisi meşhur Mustafa Paşa) Galatasaray gilmanları arasına verilmiş, dellâklık ve berberlik sanatlarını tahsil etmişti.
Theme
Other
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.
TÜM KAYIT
Identifier
IAM050283
Theme
Other
Type
Page of encyclopedia
Format
Print
Language
Turkish
Rights
Open access
Rights Holder
Kadir Has University
Description
Volume 5, pages 2523-2524
Theme
Other
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.