Maddeler
İstanbul Ansiklopedisi'nin A harfinden Z harfine tüm maddelerini bir arada inceleyin.
Ciltler
1944 ile 1973 yılları arasında A harfinden G harfine kadar yayımlanmış olan ciltlere göz atın.
Arşiv
Reşad Ekrem Koçu'nun, G ve Z harfleri arasındaki maddelerle ilgili çalışmalarını keşfedin.
Keşfet
Temalar veya belge türlerine göre arama yapın; ilk kez erişime açılan arşiv belgeleri arasında gezinin.
AYRAN
İstanbulda, küçük dükkânlarda, yahut ayak esnafı eliyle bilhassa yazın satılır. Devir devir, kullandığı yoğurdun nefaseti ile Büyükşehirde şöhret yapmış ayrancı dükkânları vardır ki, son sekiz on yıllık mazi içinde, Bayazıdda, Sahaflar (Hakkâklar) çarşısına giderken sağ koldaki ayrancı bunlardan biri idi. Seyyar ayrancılar, büyükçe destiler veya güğümlerle dolaşırlar, güğümün veya destinin ağzını yeşillik ile süsleyip ağzına bir buz parçası yerleştirirler; sattıkları ayran da, ekseriya beyazımtırak soğuk bir sudur; seyyar sucular gibi bardaklarını şıngırdatarak:
— Buz!.. Ayranım buz!.. gibi!.. Dişleri donduruyor!.. gibi şeyler bağrırlar; müşterileri de umumiyetle ayak takımıdır.. Köprünün Eminönü tarafında bu seyyar ayrancılar sık sık görülür.. Bazı kimseler, ayranı tuzlu içer, bu gibiler için ayrancı dükkânlarında bir tuz kabı mutlaka bulunur, ayrancı bir bardağın dibine kahve kaşığı ile bir miktar tuz attıktan sonra, ayranı bardaktan bardağa birkaç defa aktararak tuzu erittikten sonra müşterisine sunar.
Amele ve işçi arasında ve dar gelirli ailelerde, koca bir kâse içinde ekmek doğrayıp kaşık ile atıştırılan ayran, yaz günlerinin hem ucuz, hem mugaddi, hem de ferahlık veren bir gıdası olmuştur.
Yazın, İstanbul konaklarında ve yalılarında ayran ikram etmek, fetihtenberi yerleşmi...
⇓ Devamını okuyunuz...
İstanbulda, küçük dükkânlarda, yahut ayak esnafı eliyle bilhassa yazın satılır. Devir devir, kullandığı yoğurdun nefaseti ile Büyükşehirde şöhret yapmış ayrancı dükkânları vardır ki, son sekiz on yıllık mazi içinde, Bayazıdda, Sahaflar (Hakkâklar) çarşısına giderken sağ koldaki ayrancı bunlardan biri idi. Seyyar ayrancılar, büyükçe destiler veya güğümlerle dolaşırlar, güğümün veya destinin ağzını yeşillik ile süsleyip ağzına bir buz parçası yerleştirirler; sattıkları ayran da, ekseriya beyazımtırak soğuk bir sudur; seyyar sucular gibi bardaklarını şıngırdatarak:
— Buz!.. Ayranım buz!.. gibi!.. Dişleri donduruyor!.. gibi şeyler bağrırlar; müşterileri de umumiyetle ayak takımıdır.. Köprünün Eminönü tarafında bu seyyar ayrancılar sık sık görülür.. Bazı kimseler, ayranı tuzlu içer, bu gibiler için ayrancı dükkânlarında bir tuz kabı mutlaka bulunur, ayrancı bir bardağın dibine kahve kaşığı ile bir miktar tuz attıktan sonra, ayranı bardaktan bardağa birkaç defa aktararak tuzu erittikten sonra müşterisine sunar.
Amele ve işçi arasında ve dar gelirli ailelerde, koca bir kâse içinde ekmek doğrayıp kaşık ile atıştırılan ayran, yaz günlerinin hem ucuz, hem mugaddi, hem de ferahlık veren bir gıdası olmuştur.
Yazın, İstanbul konaklarında ve yalılarında ayran ikram etmek, fetihtenberi yerleşmiş bir an’ane idi. Bununla beraber, hezil ve mizah vâdisinde kalem yürütmüş İstanbul şuarâsı, ayran düşkünlüğünü âdeta bir taşralılık alâmeti gibi göstermişlerdir; Sürurînin hezliyatındaki şu beyit buna güzel bir örnektir:
Soğuk ayran içersin evde ekmek doğrayıp ey Türk
Misafirlikteki kızgınca çorbayı beğenmezsin!..
Yine Sürurînin hezliyatındandır :
Isıcak oldu havalar bugün anı içe gör
Yarına kalırsa ekşiyip ayran dökülür
Ahmed Hikmet Bey merhum da, meşhur “Yeğenim” monoloğunda, tahsile gittiği Avrupadan kötü bir firenk mukallidi olarak dönmüş bir gence türlü çılgınlıklar yaptırttıktan sonra, bu hallere tahammül edemiyen amcası tarafından Zonguldağa göndertir ve monoloğunu Zonguldak dönüşünde şu cümle ile bitirir :
“O şampanya gibi kabına sığmıyan yeğenim, Zolguldaktan avdet ettiği zaman, ayran gibi sâkin ve râkid, apışmış kalmıştı...”
Mehmed Âkif de, frenk mukallitlerini şu beyitle hicvetmiştir:
Ayran daha midesinde kaynar
Kalkar da teres oynar...
Ayranın, kalp içinde bu sâkin ve rakid halidir ki, İstanul argosuna “ayran delisi” tâbirini mal etmiştir. Yine Büyükşehir argosunda “ayranı kabartmak”, “ayranlığı şimşek” tâbirleri vardır (B.: Ayran Delisi; Ayranı Kabarmak ve Ayranlığı şişmek).
Tema
Folklor
Emeği Geçen
Tür
Ansiklopedi sayfası
Paylaş
X
FB
Bağlantılar
→ Kullanım Şartları
→ Geri Bildirim
İstanbul Ansiklopedisi kayıtlarıyla ilgili önerilerinizi istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org adresine gönderebilirsiniz.
TÜM KAYIT
Kod
IAM030669
Tema
Folklor
Tür
Ansiklopedi sayfası
Biçim
Baskı
Dil
Türkçe
Haklar
Açık erişim
Hak Sahibi
Kadir Has Üniversitesi
Tanım
Cilt 3, sayfalar 1629-1630
Bakınız Notu
B.: Ayran Delisi; Ayranı Kabarmak ve Ayranlığı şişmek
Tema
Folklor
Emeği Geçen
Tür
Ansiklopedi sayfası
Paylaş
X
FB
Bağlantılar
→ Kullanım Şartları
→ Geri Bildirim
İstanbul Ansiklopedisi kayıtlarıyla ilgili önerilerinizi istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org adresine gönderebilirsiniz.