Entries
Examine all the Istanbul Encyclopedia entries from A to Z.
Volumes
Browse A to G volumes published between 1944 and 1973.
Archive
Discover Reşad Ekrem Koçu's works for the entries between letters G and Z.
Discover
Search by subjects or document types; browse through archival docs that are open access for the first time.
ARTİN AĞA (Ekmekçibaşı Kör)
Üçüncü Selim ve İkinci Mahmud devirlerinde İstanbulun namlı Ermeni zenginlerinden, “Nizam ustası” lâkabı ile de anılırdı; ermeni muhitinde Noradunkiyan soyadı ile meşhurdur. Bu zat hakkında Câbi Said Efendi şimdiye kadar malûm tek nüshası Edebiyat Fakültesi kütüphanesinde bulunan muazzam vakayinamesinde şu malûmatı veriyor:
“Sultan Selim zamanında Unkapanı ve ekmekçi nizam ustalarından idi. Gayet tedbirli bir adamdı. Ekmekçilere, sair kibar ve ricale sadakat ve ubudiyet ile bendelik eder, hediyeler verir, has unlar gönderir, orta halli olanlara paraca yardım eder, âcizlere iyi muamele eder, iâneler verir, kendi milletini, müslüman ve yahudiyi ayırdetmeden garip dostluk eder, kalbleri kendisine celbederdi. Gerek Enderunu Hümâyundan gerek dışarıdan, birçok kimseleri Üsküdarda Selimiyedeki evine ve bağına davet edip mülûkâne köşklerde ziyafetler verip mahcup bırakırdı. Harem Ağalarına, hünkâr musahiblerine varınca ülfet eder ve her biri de Artinin hatırına riayet ederdi. Üsküdar Ustası Halil Ağanın Üsküdarda evi yoktu, kira ile otururdu, hâne almağa da kudreti yoktu. Sabık Üsküdar Ustası Süleyman Ustanın konağını mahlülden ifraz ettirip bin beş yüz kuruşa satın alıp ne zaman eline akçe geçerse getirir ödersin diye Halil Ağaya verdi. Bu türlü semâhatleri çok kimseye yapmıştır. Nizam ...
⇓ Read more...
Üçüncü Selim ve İkinci Mahmud devirlerinde İstanbulun namlı Ermeni zenginlerinden, “Nizam ustası” lâkabı ile de anılırdı; ermeni muhitinde Noradunkiyan soyadı ile meşhurdur. Bu zat hakkında Câbi Said Efendi şimdiye kadar malûm tek nüshası Edebiyat Fakültesi kütüphanesinde bulunan muazzam vakayinamesinde şu malûmatı veriyor:
“Sultan Selim zamanında Unkapanı ve ekmekçi nizam ustalarından idi. Gayet tedbirli bir adamdı. Ekmekçilere, sair kibar ve ricale sadakat ve ubudiyet ile bendelik eder, hediyeler verir, has unlar gönderir, orta halli olanlara paraca yardım eder, âcizlere iyi muamele eder, iâneler verir, kendi milletini, müslüman ve yahudiyi ayırdetmeden garip dostluk eder, kalbleri kendisine celbederdi. Gerek Enderunu Hümâyundan gerek dışarıdan, birçok kimseleri Üsküdarda Selimiyedeki evine ve bağına davet edip mülûkâne köşklerde ziyafetler verip mahcup bırakırdı. Harem Ağalarına, hünkâr musahiblerine varınca ülfet eder ve her biri de Artinin hatırına riayet ederdi. Üsküdar Ustası Halil Ağanın Üsküdarda evi yoktu, kira ile otururdu, hâne almağa da kudreti yoktu. Sabık Üsküdar Ustası Süleyman Ustanın konağını mahlülden ifraz ettirip bin beş yüz kuruşa satın alıp ne zaman eline akçe geçerse getirir ödersin diye Halil Ağaya verdi. Bu türlü semâhatleri çok kimseye yapmıştır. Nizam Ustalığını bırakıp un ticareti ile iştigal ve iktifa etti. Sabık Sadâret Kethüdası Moralı Osman Efendi Tersane emini iken kendini Kaptanı derya Hüseyin Paşaya tavsiye etmekle paşaya vekilharç tâyin edildi. Artin, balyozlar ve elçilerle de ülfet ederdi, onların yanında da hatırı geçerdi.
Bir ara da sarayı hümâyun arabacılar ocağının ekemkçiliğini iltizam etmişti. Üsküdarda emniyet ve safa ile ve konağında havuzlar ve limonluklarda kibar ahbaplarını davet ederek safasında idi. Vak’ai Selimiyede saklandı. Ortalık yatışınca meydana çıktı. Sabık Kapan Naibi maktul Abdüllâtif Efendinin ortağıdır diye bir defa takib edilecek oldu, taraftarlarının kuvveti ile kurtuldu. Bu defa, 1227 (M. 1812) de, ekmekçi esnafından ve gayrıdan birkaç garazkâr kefere, Artin maktul Abdüllâtif Efendi ortağı olmakla birkaç bin kese akçesini gizlemiştir diye padişaha arzuhal verdiler. Artinin Bostancıbaşı hapsine verilerek istintakı için irâdei aliyye çıktı. Bir Haseki gönderilerek Yalıköşküne getirildi ve hapsolundu. Padişah Beşiktaş Sarayında idi; Bostancıbaşı Ağa Yalıköşküne teşrifinde ne var ne yok diye sorduğumda; Kuşçubaşı Ağa; Üsküdardan Nizam ustası Kör Artin nam zimmi hakkında rikâbı hümayuna arzuhal vermişler, Enderundan iradei âliyye ile getirdik, bu gece mahbus idi dedi. Bostancıbaşı Ağanın bu maddeden haberi yoktu. Artin ile ülfeti kadimi olduğundan başka kendisinden pek çok iyilik görmüştü. Artini hapisten getirtti: Hoca Artin, senin hususun ne olduğunu bilmem, lâkin vesvese etme, Allah kerimdir! diye teselli etti, Kuşçubaşı ve Terekecibaşı arzuhali vereler getirtip istintak eylediklerinde, mesfurlar: Bizim maktul Kapan Naibinde alacak haklarımız olup bu Artin evvelce maktulün şeriki olmakla haklarımızı ondan talep ederiz diye rikâbı hümâyuna verdikleri arzuhalin hilâfı dâvada bulundular. Mesfurları Kuşçubaşı Ağa tekdir ile: Alacağınızı talep edersiniz, ne güzel, lâkin rikâbı hümayuna bu makule arzuhal vermek ne lâzımdır? Hâkim ve zabit kalmadı mı? Kapan Naibi merhumun oğlu müderrisini kiramdan Nazif Efendidir ki bir söz anlar zattır. Bostancıbaşı Ağa huzuruna getirtip hakkınızı ondan talep etmekte aciz mi vardır? dedi ve bmir haseki gönderip Nazif Efendiyi Yalıköşküne davet etti. Efendiye: Bu Artinin zimmetinde babanızın bu kadar bin kese akçesi varmış, hakkınız olmakla niçin talep etmediniz, yok ise haberiniz yok muydu? diye sordular. Efendi: Bu Artin babamız ile eskiden şerik idi, malûmumuzdur, sonra hesaplarını görüp ayrıldılar! cevabını verdi. Artin üç dört gün daha hapiste kaldı. Bostancıbaşı Ağa delâletiyle Nazif Efendi huzuru hümüyuna çıkarıldı, orada da şirketin babasının hali hayatında bozulduğunu, hesapların gayet doğru olarak görüldüğünü, defterleri mazbut olduğunu ve kendisinden hiç bir alacakları olmadığını söyliyerek Artini kurtardı”.
Ekmekçibaşı Artin, büyük bir tehlikede, Yeniçerilerin son azgınlık yıllarında atlatmıştı. Şöyle ki, Ocak Ağaları tarafından gözdağı vermek için günahsız olarak idamı kararlaştırılan erbabı servetten üç dört kişi arasına, Artinin de adı yazılmıştı. Fakat kaziye, İkinci Mahmudun gözdesi meşhur Kazaz Artin tarafından öğrenilmiş ve Ocak Ağalarına, mühimce bir rüşvet verilerek Kör Artin ile diğer zavallılar kurtarılmıştı.
Nizam ustası Artinin hayatı hakkında başka bir kayda rastlanamadı.
Theme
Person
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.
TÜM KAYIT
Identifier
IAM020838
Theme
Person
Type
Page of encyclopedia
Format
Print
Language
Turkish
Rights
Open access
Rights Holder
Kadir Has University
Description
Volume 2, pages 1069-1070
Theme
Person
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.