Entries
Examine all the Istanbul Encyclopedia entries from A to Z.
Volumes
Browse A to G volumes published between 1944 and 1973.
Archive
Discover Reşad Ekrem Koçu's works for the entries between letters G and Z.
Discover
Search by subjects or document types; browse through archival docs that are open access for the first time.
ALİ PAŞA (Halayıkoğlu Kalaylıkoz)
On altıncı asır vezirlerinden ve Budin vâlilerinden; Budinde meşhur Gül Baba Türbesinde yatan zâttir. Pek genç yaşında vezir olmuş, harblerde cesareti, merdliği ile ün almış, hârikulâde güzelliği ise dillere destan olmuş ve genç yaşında ölmüştür.
Tuna kıyısına yakın bir tepe üzerinde bulunan Gül Baba türbesi Kanunî Sultan Süleyman zamanında yapılmıştı. Büyük muharrir ve seyyah Evliya Çelebi, Gül Babanın Bektaşi fukarasından olup Fatih Sultan Mehmed, İkinci Sultan Bayazıd, Yavuş Sultan Selim ve Koca Sultan Süleyman zamanlarını gördüğünü, cenaze namazını Şeyhülislâm Ebussuud efendinin kıldırdığını ve Kanunî Süleymanın da cenaze namazında bulunduğunu söylüyor.
Osmanlı imparatorluğunun Budapeşte konsolosluğunda bulunmuş Rumbeyoğlu Fahrettin beyin Macar tarihinden naklettiğine göre Gül Baba türbesinde bir bektaşi babası değil bu Halayıkoğlu Kalaylıkoz Ali Paşa yatmaktadır:
“Halayık oğlu Kalaylıkoz Ali Paşa erkek güzeli genç bir vezir imiş.. Kendisine çılgın bir aşkla bağlı bir karısı ve bu kadından birkaç çocuğu varmış.. Kanunî Sultan Süleymanın torunu ve İkinci Sultan Selimin kızı Gevherhan veya Gevhermülûk Sultan, kocası kaptanı deryâ Piyale Paşa ölünce, güzelliği dillere destan olan Kalaylıkoz ile evlenmek istemiş.. Evlidir, çocuk çocuk sahibidir demişler.. Perde-i hicabı atıp iste...
⇓ Read more...
On altıncı asır vezirlerinden ve Budin vâlilerinden; Budinde meşhur Gül Baba Türbesinde yatan zâttir. Pek genç yaşında vezir olmuş, harblerde cesareti, merdliği ile ün almış, hârikulâde güzelliği ise dillere destan olmuş ve genç yaşında ölmüştür.
Tuna kıyısına yakın bir tepe üzerinde bulunan Gül Baba türbesi Kanunî Sultan Süleyman zamanında yapılmıştı. Büyük muharrir ve seyyah Evliya Çelebi, Gül Babanın Bektaşi fukarasından olup Fatih Sultan Mehmed, İkinci Sultan Bayazıd, Yavuş Sultan Selim ve Koca Sultan Süleyman zamanlarını gördüğünü, cenaze namazını Şeyhülislâm Ebussuud efendinin kıldırdığını ve Kanunî Süleymanın da cenaze namazında bulunduğunu söylüyor.
Osmanlı imparatorluğunun Budapeşte konsolosluğunda bulunmuş Rumbeyoğlu Fahrettin beyin Macar tarihinden naklettiğine göre Gül Baba türbesinde bir bektaşi babası değil bu Halayıkoğlu Kalaylıkoz Ali Paşa yatmaktadır:
“Halayık oğlu Kalaylıkoz Ali Paşa erkek güzeli genç bir vezir imiş.. Kendisine çılgın bir aşkla bağlı bir karısı ve bu kadından birkaç çocuğu varmış.. Kanunî Sultan Süleymanın torunu ve İkinci Sultan Selimin kızı Gevherhan veya Gevhermülûk Sultan, kocası kaptanı deryâ Piyale Paşa ölünce, güzelliği dillere destan olan Kalaylıkoz ile evlenmek istemiş.. Evlidir, çocuk çocuk sahibidir demişler.. Perde-i hicabı atıp isterim diye ayak diremiş.. Ali Paşaya derhal karısını boşayıp İstanbula gelmesi için bir ferman gönderilmiş... Paşanın karısı saçını başını yola dursun, Kalaylıkoz İstanbula gelmiş.. Fakat arkasından: “Sultana doyamadan ölsün!..” diye çırpınan karısının bedduasına uğramış.. Pek az sonra bir muharebede şehit olmuş.. Budinde defnedilmiş.. Bir iki sadık dostu güzelliği ile meşhur vezirin türbesi etrafını gül fidanlarıyla donatmışlar.. Halk da bu mezara Gül Baba adını vermiş.. Budin halkının ağzında dolaşan bir rivayete göre Türkler, Ali Paşanın erenlerden olduğunu söylerlermiş... Muharebede düşmanın attığı gülleleri eliyle tutar, geldiği yere fırlatır ve fırlattığı gülleler sanki bir top namlusundan çıkmış gibi düşermiş.. Asker bu sebepten Ali Paşaya “Gülle Baba” adını vermiş.. Şahadetinden sonra da Gülle Baba, Gül Baba olmuş..
Müverrih Peçevili İbrahim Efendi de Paşadan şöylece bahsediyor:
“Namlı bir silâhşor, pek gösterişli, alımlı bir vezirdi.. Ata o kadar güzel binerdi ki görülmeğe seza idi.. Vekar sahibi adamdı.. Sokollu Mehmed Paşa ölünce, zevcesi İsmihan Sultan Kalaylıkoz Paşa ile evlenmek istedi. Paşa o zaman Budin valisi bulunuyordu, karısını boşayıp İstanbula gelmesi için bir fermanı hümâyun gönderildi.. Karısını boşayıp Budinden ayrılırken kocasını pek seven kadının feryat ve figanı Budinin yalnız halkını değil, dağlarını ve taşlarını ağlattı.. Budinli yıllarca sevgili karı kocanın ayrılışını bir vak’ai azime olarak unutmamıştır. O kadının bedduasına uğrayan İsmihan Sultan Ali Paşa ile evlendiğinin tezine öldü.. Ali Paşa tekrar Budin valiliğini istedi ve isteği yerine getirildi ve çok geçmeden o da öldü. Mezarı Budinin surları dışında bir tepe üzerindedir.”
Kalaylıkoz Ali Paşanın, Padişah fermanıyla boşanmağa mecbur olduğu karısının büyük aşkımı Macar tarihlerinde nakleden ve ana dili gibi macarca bilen Peçevili, sultanın adında Macar kaynaklarından ayrılıyor.
İkinci Selimin Piyale Paşa zevcesi Gevherhan veya Gevhermülûk Sultan adında bir kızı daha olduğu da bir tarih hakikatidir. Büyük müverrihin Sultan isimlerini Karıştırdığı gün gibi meydandadır. Zira Sokollu Mehmed Paşa ölünce İsmihan Sultan kocasının yakın akrabası Nişancı Feridun Paşa ile evlenmişti ve onun nikâhı altında ölmüştü (B. : İsmihan Sultan; Feridun Paşa, Nişancı; Gevhermülûk Sultan).
Halayıkoğlu Kalaylıkoz Ali Paşanın Sultan ile olan macerasının o devirde İstanbulda geniş dedikodu akisleri yaptığı aydın olarak görülüyor.
Theme
Person
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.
TÜM KAYIT
Identifier
IAM020283
Theme
Person
Type
Page of encyclopedia
Format
Print
Language
Turkish
Rights
Open access
Rights Holder
Kadir Has University
Description
Volume 2, pages 685-686
See Also Note
B. : İsmihan Sultan; Feridun Paşa, Nişancı; Gevhermülûk Sultan
Theme
Person
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.