Entries
Examine all the Istanbul Encyclopedia entries from A to Z.
Volumes
Browse A to G volumes published between 1944 and 1973.
Archive
Discover Reşad Ekrem Koçu's works for the entries between letters G and Z.
Discover
Search by subjects or document types; browse through archival docs that are open access for the first time.
DAYI REVİŞİ, YÜRÜYÜŞÜ
Osmanlı İmparatorluğunda “Garb Ocakları” diye anılan Şimâli Afrikada Akdeniz kıyısı boyunda Trabulusgarb (Libya), Tunus ve Cezâyir eyâletlerinde yerleşmiş ve hepsi Anadolu ve Rumeli türklerinden olub geçen asra kadar da aralarında türkçe konuşa gelmişler büyük İmaparatorluğun deniz akıncıları olan korsan-gemicilere “yiğit” anlamında “dayı” denilirdi; İstanbulda da Tersâneli şehbazlarla yeniçerilere halk aynı anlamda “dayı” diye hitab ederdi; bâzusuna, pençesine, bıçağına güvenip vuruculuk, kırıcılık yolları ile yiğitlik taslayanlara, muhitlerini haraca kesme yollarına sapanlara da bu isme nisbetle ve tehzil yollu “Kabadayı” denile gelmişdir (B.: Kabadayı).
İstanbul halkı ağzında salına salına, kol sallayarak, topuk vurarak alımlı çalımlı yürüyüş de “dayı revişi”, “dayı reftârı”, “dayı yürüyüşü” denilirdi. İstanbulun ayak takımı gençleri, yeniçeriler, tersâneliler, ve sâir asker ocaklarına mensub delikanlılar arasında dayı yürüyüşü, on sekizinci asırda, ve bilhassa geçen asrın ilk yarısında, yeniçerizorbalığının İstanbulu kasıp kavurduğu devirde pek revacda idi. O devirlerde eli eayağı düzgün ve kaşı gözü yerinde genclere karşı kalenderâne alâkalar da pek coşkundu; sırma işlemeli eğri külâhlara, dal feslere, uryan sinelere, sırmalı cebken, şalvar, çakşırlara, çıplak baldırlara, ya...
⇓ Read more...
Osmanlı İmparatorluğunda “Garb Ocakları” diye anılan Şimâli Afrikada Akdeniz kıyısı boyunda Trabulusgarb (Libya), Tunus ve Cezâyir eyâletlerinde yerleşmiş ve hepsi Anadolu ve Rumeli türklerinden olub geçen asra kadar da aralarında türkçe konuşa gelmişler büyük İmaparatorluğun deniz akıncıları olan korsan-gemicilere “yiğit” anlamında “dayı” denilirdi; İstanbulda da Tersâneli şehbazlarla yeniçerilere halk aynı anlamda “dayı” diye hitab ederdi; bâzusuna, pençesine, bıçağına güvenip vuruculuk, kırıcılık yolları ile yiğitlik taslayanlara, muhitlerini haraca kesme yollarına sapanlara da bu isme nisbetle ve tehzil yollu “Kabadayı” denile gelmişdir (B.: Kabadayı).
İstanbul halkı ağzında salına salına, kol sallayarak, topuk vurarak alımlı çalımlı yürüyüş de “dayı revişi”, “dayı reftârı”, “dayı yürüyüşü” denilirdi. İstanbulun ayak takımı gençleri, yeniçeriler, tersâneliler, ve sâir asker ocaklarına mensub delikanlılar arasında dayı yürüyüşü, on sekizinci asırda, ve bilhassa geçen asrın ilk yarısında, yeniçerizorbalığının İstanbulu kasıp kavurduğu devirde pek revacda idi. O devirlerde eli eayağı düzgün ve kaşı gözü yerinde genclere karşı kalenderâne alâkalar da pek coşkundu; sırma işlemeli eğri külâhlara, dal feslere, uryan sinelere, sırmalı cebken, şalvar, çakşırlara, çıplak baldırlara, yalın ayak ve yalın topuklara bir de bu dayı yürüyüşü eklenince rind meşreb külhâni şâirlerin nevcivan tasviri yolunda kaleme aldıkları gazeller, şarkılar, semâiler, divanlarla “dayı reftarî”, “dayı revişi” de edebiyatımıza girdi.
Şu beyitler Enderunlu Fâzıl Beyin bir yeniçeri civeleği (B.: Civelek) yazdığı bir gazeldendir :
Dalhançer, dalfes olmuşsun, aman el aman
Niyyetin zâlim yine uşşâk ile kavgaa gibi
Şahbazım, eşbehim, dâyı revişli yoldaşım
Hânümânı ehli aşkı niyyetin yağmâ gibi
Sırma perçem ,sırmalı mintan ile sîmîm ten
Pehlivânım bir gümüşden yapma ejderhâ gibi
Şu şarkı da bir kumbaracı civan için Enderunlu Vâsıf Efendi tarafından yazılmışdır:
Aldı gönlüm şimdi bir humbâracı eşbeh civan
Gamzei bî rahmi kıldı akibet sînem nişan
Bir tarafdan çeşmi bîdâdı ider aklım ziyan
Böyle bir dâyı revişli âfeti devri zeman
Gerdeninde ingiliz bârûtu veş hâli siyah
Âteş aldım tâbişi ruhsârdan bî iştibah
Kerte almış tâ dili uşşâkını cansûz nigâh
Böyle bir dâyı revişli âfeti devri zeman
Parlayub çıkdı ocakdan ansızın bir gül izâr
Söyle yâlin yüzlü dilber kim dahi par par yanar
Dûdi âhı âşıkaanından kığılcımlar çıkar
Böyle bir dâyı revişli âfeti devri zeman
Tam od ile dil fitili aldı imdî bîvefâ
Hendeseylen mi yürürsün gayri yetmez mi edâ
Bir nigâhı âşinâyî itmeyub eyler cefâ
Böyle bir dâyı revişli âfeti devri zeman
Hançeri aşkın derûne saplayınca nâgihan
Tâ cigerden gûşime irdi nidâyı el aman
Belki Vâsıf mislini görmüş değil çeşmi cihan
Böyle bir dâyı revişli âfeti devri zeman
Yine Vâsıfın bir yeniçeri civeleği için şarkısıdır :
Aşk ile tahmir olunmuşdur özüm
Gel bu yolda sen benim dinle sözüm
Şahbazım eşbehim iki gözüm
Girma uşşâkın bir avuç kaanına
Bunca demir bağlıdır sana başım
Döndü deryâya gamınla göz yaşım
Gel benim dâyı revişli yoldaşım
Girma uşşâkın bir avuç kaanına
Aynı şâirin bir gazeli :
Meclisde bu revnak bu şetâret sana mahsus
Bu nâzü nezâket bu letâfet sana mahsus
Her dilbere bir gûne edâ hasdır ammâ
Dâyı reviş ü yosma kıyâfet sana mahsus
Hiç söz mü olur nutki dürerbârına ey şûh
Bu muntazam incû gibi sohbet sana mahsus
Meclisde benimle meselâ sohbet iderken
Ebrû ile etrâfa işâret sana mahsus
Şeytanlık idüb cin gibi çarpar savuşursun
Celbi dili âşıkda bu hâlet sana mahsus
Vâsıf acebâ efsun mu okusun ki olur râm
Her şûhi perî rû ülfet sana mahsus
Aşağıdaki kıt’alar da halk şâiri Âşık Râzinin “Zenâne Keşiş” destanındandır :
Gördüm bir tâze rû işvebaz keşiş
Zünnârı belinde hem dâyı reviş
Hülûl ider gibi nereye gidiş
Dedim, Buyur gel dedi meyhâneye
Leli lâ’lin verdi şarab kokardı
Çelîpâsın ile başa kokardı
Kâfir idi îman evin yıkardı
Yandım Aynarozlu ol zenâneye
Vardı çapkınım bir şâkî kaptanı
Dîv heyet Ehremen sûret şeytanı
Dalında gezdirir şâhi bütânı
Katlı vâcib bakar bir behâneye
Theme
Other
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.
TÜM KAYIT
Identifier
IAM080553
Theme
Other
Type
Page of encyclopedia
Format
Print
Language
Turkish
Rights
Open access
Rights Holder
Kadir Has University
Description
Volume 8, pages 4323-4324
See Also Note
B.: Kabadayı; B.: Civelek
Theme
Other
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.