Entries
Examine all the Istanbul Encyclopedia entries from A to Z.
Volumes
Browse A to G volumes published between 1944 and 1973.
Archive
Discover Reşad Ekrem Koçu's works for the entries between letters G and Z.
Discover
Search by subjects or document types; browse through archival docs that are open access for the first time.
ÇUBUKLU ÇEŞMESİ
Boğaziçinde Çubukluda, bu köyün meşhur çayırının kenarında asırlık çınar ve ulu söğüd ağaçlarının gölgesinde güzel bir çeşmedir ki, Lâle Devrinin büyük veziri Nevşehir Dâmad İbrahim Paşa tarafından yaptırılmışdır.
Cebheden bakıldığına göre, ortada tekne ile beraber asıl çeşme, iki yanında da dört köşeli iki sütundan mürekkeb olarak üç parçadır, iki yandaki sütunlar orta kısma nazaran azıcık içerlekdir. Her üç parçanın üstü alçak kabartmalı ve dantelli bir korniş ile nihayet bulmuştur, gerideki haznenin üstünde de çatı yokdur, düz olarak örülmüşdür; çeşmenin cebhesi, orta kısımdaki tekne, iki yandaki sütunlar ve üstteki korniş gaayetle temiz ak mermerdendir.
Ayna taşı iki yandaki pervazlara ve üstündeki kemere nisbetle içerlek, çukurdadır. Kemerin üstü sivri, iki yanı içeri ve dışarı dalgalıdır. Kemerin iki yanında üçgen çerçeveli köşeler alçak kabartma çiçeklerle süslüdür. Kemerin ve bu köşe tezyinatının üstündeki kitâbe taşında Seyyid Vehbinin altı beyitlik tarih manzumesi, her satırı üç mısra olmak üzere dört satır üzere ve tâlik hat ile yazılmışdır, manzume şudur:
Hîdîvi cem haşem Sultan Ahmed Gaazi kim
Nazîri gelmedi dehre mülûki kişverârâde
Veziri âzam sadrıssudûre umdetülmülki
Mükerrem sıhrı hassı mahremi sûretde mânâde
Keremkâr olmadıksa çok kerîmü kâmuran gördük
Adîli...
⇓ Read more...
Boğaziçinde Çubukluda, bu köyün meşhur çayırının kenarında asırlık çınar ve ulu söğüd ağaçlarının gölgesinde güzel bir çeşmedir ki, Lâle Devrinin büyük veziri Nevşehir Dâmad İbrahim Paşa tarafından yaptırılmışdır.
Cebheden bakıldığına göre, ortada tekne ile beraber asıl çeşme, iki yanında da dört köşeli iki sütundan mürekkeb olarak üç parçadır, iki yandaki sütunlar orta kısma nazaran azıcık içerlekdir. Her üç parçanın üstü alçak kabartmalı ve dantelli bir korniş ile nihayet bulmuştur, gerideki haznenin üstünde de çatı yokdur, düz olarak örülmüşdür; çeşmenin cebhesi, orta kısımdaki tekne, iki yandaki sütunlar ve üstteki korniş gaayetle temiz ak mermerdendir.
Ayna taşı iki yandaki pervazlara ve üstündeki kemere nisbetle içerlek, çukurdadır. Kemerin üstü sivri, iki yanı içeri ve dışarı dalgalıdır. Kemerin iki yanında üçgen çerçeveli köşeler alçak kabartma çiçeklerle süslüdür. Kemerin ve bu köşe tezyinatının üstündeki kitâbe taşında Seyyid Vehbinin altı beyitlik tarih manzumesi, her satırı üç mısra olmak üzere dört satır üzere ve tâlik hat ile yazılmışdır, manzume şudur:
Hîdîvi cem haşem Sultan Ahmed Gaazi kim
Nazîri gelmedi dehre mülûki kişverârâde
Veziri âzam sadrıssudûre umdetülmülki
Mükerrem sıhrı hassı mahremi sûretde mânâde
Keremkâr olmadıksa çok kerîmü kâmuran gördük
Adîlin görmedik zâhirde düşde mâlihulyâde
Harâbâdı kevni himmetiyle eyledi mâmur
Nice âsâr yapdı her müferrah câyi zîbâde
Olub gûyâ vezîri kıt’a bir mecmua bu mevkî
Nazîri oldu bu müfred şah beyt Hüsrev Âbâde
Ziyâde bir güzel târih tahrir eyle ey Vehbî
“Suyun buldu Çubuklu devri İbrâhim Paşâde”
1135 — 1= 1134 (1721-1722)
Tarih, 1 rakamı üzerine tâmiyelidir.
Ayna taşında lülenin iki yanında alçak kabartma birer selvi motifi, ve onların ortasında da üslûblaşdırılmış bir gül - rozet bulunmaktadır; bu süslerin üst kısmı da ucunda bir lâle bulunan alçak kabartmalarla tezyin edilmişdir. Bu bordürün iki yanında gaayetle nârin, incecik iki burmalı sütun bulunmaktadır. Her ikisinin de yüzlerinin üst kısımlarında, her satırı bir mısra olarak altışar beyitli ve yine tâlik hat ile yazılmış iki kitâbe daha vardır. Sağdaki kitâbe Feyzi, soldak ikitâbe Şeyhînin manûmeleridir:
Dürri bahri hilâfet hazreti Han Ahmedi Sâlis
Şehinşâhi adâlet pişe yektâ zıllı Mevlâdır
Bihamdilillâh zamânı devletinde ahdi adlinde
Cihan her vechile reşkâveri firdevsi âlâdır
Husûsâ âsafü dâmâdı İbrahim Pâşâ kim
Vücudi pâki daim masdarı âsârı uzmâdır
Yapub bu çeşmesârı kıldı icrâ âbı ihsânın
Ki her bir katresi sermâyei sad kânü dünyâdır
Çubuklunun çemenzârı lâtifinde bu nev çeşme
Çubuklu sebz renk atlasda gûyâ şekli tamgaadır
Bakub atşâne feyzi âfiyet birle didi tarih
“Gel iç mâ zemzem olsun cûdi İbrâhim Pâşâdır.”
1132 + 1= 1133 (1720-1721)
Bu tarih de 1 rakamı üzerine tâmiyelidir.
Serîr ârâyi şevket hazreti Ahmed Han Gaazi
Ki gaalib haşmetü dâratı İskenderle Dârâdan
O hâkaanı Feridun satvetin sadrı keremkârı
Ki âbad olmadık yer kalmadı ahdinde dünyâdan
Hurûsâ bu mahalli dilküşâyı eyleyüb mâmur
Nev dâri bihişt etti bu âbı kevser âsâdan
Çubuklu ravzasın görseydi şimdi Hâfızı Şirâzi
Geçerdi vasfı rüknâbadı kilkişdi salâdan
O şâninşâhı zişânın o sadri kâm bahşânın
Devâmı devletidir hep duâmız Hak teâlâdan
Bu dilcû çeşmenin Şeyhî didi târihin ey Vehbi
“Safâyile su iç gel ayni İbrahim Pâşâden”.
1133 (1720-1721)
Tarih kitâbelerinden Seyyid Vehbinin kitâbesi R. E. Koçu tarafından okunmuşdur ve her üç kitâbenin tarih mısraları yine R. E. Koçu tarafından dikkatle hesablanmışdır. Vehbinin kitâbesindeki tarih 1 eski tâmiyesi ile 1134 tutmaktadır ki diğer iki ktiâbenin verdiği 1133 yılına uymamaktadır.
İbrahim Hilmi Tanışık “İstanbul Çeşmeleri” isimli eserinde Feyzi için: “... ya Subhi Ahmed oğlu Feyzullah, yahud Altıparmakzâde Feyzullah Efendilerden biridir, Şeyhi için de “ya Eyyublu Şeyhi Mehmed Efendi, yahud Bursalı Yesilimamızâde Şeyhi Mehmed Efendi olacakdır” diyor.
Ziyâretimizde mâmur bir halde idi. Kitabesinden anlaşılıyor ki, inşa edildiği sırada ve daha sonra uzunca bir zaman lülesinden Çubuklu suyu akmışdır, tesbit edemediğimiz bir tarihte suyu kesilmiş, muattal kalmışdır. İ. H. Tanışık’ın eserini neşrettiği 1945 yılında muattal durumda idi. Son yıllarda iyi bir tâmir görmüşdür ve Elmalı Suyu verilmişdir (1965).
Erdem YÜCEL
Theme
Building
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.
TÜM KAYIT
Creator
Erdem Yücel
Identifier
IAM080211
Theme
Building
Type
Page of encyclopedia
Format
Print
Language
Turkish
Rights
Open access
Rights Holder
Kadir Has University
Description
Volume 8, pages 4144-4145
Theme
Building
Contributor
Type
Page of encyclopedia
Share
X
FB
Links
→ Rights Statement
→ Feedback
Please send your feedback regarding Istanbul Encyclopedia records to istanbul.ansiklopedisi@saltonline.org.